భారతదేశంలోని పిల్లల స్థితిగతులు, ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, విద్య, బాలల రక్షణ, హక్కులకు సంబంధించిన సమగ్ర గణాంకాలను అందించే “Children in India – 2025” నివేదికను కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Statistics and Programme Implementation – MoSPI) విడుదల చేసింది.
2025 సెప్టెంబర్ 25న చండీగఢ్లో జరిగిన 29వ కేంద్ర, రాష్ట్ర గణాంక సంస్థల సదస్సు (29th Conference of Central and State Statistical Organisations – CoCSSO) సందర్భంగా ఈ నివేదికను విడుదల చేశారు.
MoSPI 2008 నుంచి “Children in India” ప్రచురణను విడుదల చేస్తోంది. 2025 నివేదిక ఈ ప్రచురణలో నాలుగో సంచిక.
📌 నివేదిక – ముఖ్యమైన వివరాలు
📖 నివేదిక పేరు: Children in India – 2025.
🏛️ విడుదల చేసిన సంస్థ: Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI).
📅 విడుదల తేదీ: 25 సెప్టెంబర్ 2025.
📍 విడుదల వేదిక: చండీగఢ్.
🏢 సదస్సు: 29వ CoCSSO.
🔢 సంచిక: నాలుగో సంచిక.
📚 ప్రచురణ ప్రారంభమైన సంవత్సరం: 2008.
📖 అధ్యాయాలు: 7.
📊 సమాచార వనరులు: కేంద్ర ప్రభుత్వ వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు, సంస్థల నుంచి సేకరించిన ద్వితీయ గణాంకాలు (Secondary Data).
🎯 ప్రధాన లక్ష్యం: భారతదేశంలోని పిల్లల సంక్షేమం, ఆరోగ్యం, విద్య, పోషకాహారం, రక్షణకు సంబంధించిన గణాంకాలను సమగ్రంగా అందించడం.
📚 నివేదికలోని ఏడు అధ్యాయాలు
Overview: సమగ్ర అవలోకనం.
Population and Vital Statistics: జనాభా, జనన మరణ గణాంకాలు.
Health & Nutrition: ఆరోగ్యం, పోషకాహారం.
Education & Development: విద్య, అభివృద్ధి.
Crimes Involving Children and Child Protection: పిల్లలకు సంబంధించిన నేరాలు, బాలల రక్షణ.
Policy & Legal Framework: విధానాలు, చట్టపరమైన వ్యవస్థ.
Sustainable Development Goals Related to Children: పిల్లలకు సంబంధించిన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు.
🆕 2025 నివేదికలో కొత్తగా చేర్చిన అంశాలు
ఈ సంచికలో నివేదిక నిర్మాణాన్ని మెరుగుపరచడంతో పాటు కొన్ని కొత్త గణాంకాలను కూడా చేర్చారు.
⚕️ Causes of Death: మరణాలకు సంబంధించిన కారణాల వివరాలు.
👨👩👧 Adoption Statistics: పిల్లల దత్తతకు సంబంధించిన గణాంకాలు.
📊 Overall Performance Comparison: వివిధ అంశాల్లో సమగ్ర పనితీరు పోలిక.
📱 Usage of Mobile and Other Devices: పిల్లలు మొబైల్, ఇతర పరికరాలను వినియోగించే తీరుకు సంబంధించిన సమాచారం.
📋 ప్రతి అధ్యాయంలో సంబంధిత గణాంక పట్టికలను ప్రత్యేకంగా పొందుపరిచారు.
📲 QR కోడ్ల ద్వారా వివరమైన గణాంక పట్టికలను Excel రూపంలో పొందే సదుపాయం కల్పించారు.
అలాగే వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల ప్రతినిధులు, జనాభా శాస్త్ర నిపుణులతో కూడిన నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేసి నివేదిక రూపకల్పన, సమాచార పరిధి, గణాంక వనరులపై సూచనలు తీసుకున్నారు.
❤️ శిశు మరణాల రేటు (Infant Mortality Rate – IMR)
ఒక సంవత్సరంలో ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు, ఒక సంవత్సరం వయస్సు పూర్తికాకముందే మరణించే శిశువుల సంఖ్యను శిశు మరణాల రేటు అంటారు.
సంవత్సరం | IMR – ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు |
|---|---|
2011 | 44 |
2022 | 26 |
2023 | 25 |
👶 2023లో లింగాల వారీగా IMR
వర్గం | IMR |
|---|---|
పురుష శిశువులు | 26 |
మహిళా శిశువులు | 25 |
జాతీయ సగటు | 25 |
ముఖ్యాంశం: భారతదేశ శిశు మరణాల రేటు 2011లో 44గా ఉండగా, 2023లో 25కు తగ్గింది.
🧒 ఐదేళ్లలోపు పిల్లల మరణాల రేటు (Under-Five Mortality Rate – U5MR)
ఐదేళ్ల వయస్సు పూర్తికాకముందే మరణించే పిల్లల సంఖ్యను ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు లెక్కించే సూచికను Under-Five Mortality Rate అంటారు.
సంవత్సరం | U5MR |
|---|---|
2022 | 30 |
2023 | 29 |
🏡 గ్రామీణ–పట్టణ ప్రాంతాల వారీగా U5MR – 2023
ప్రాంతం | U5MR |
|---|---|
గ్రామీణ ప్రాంతాలు | 33 |
పట్టణ ప్రాంతాలు | 20 |
జాతీయ సగటు | 29 |
విశ్లేషణ: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఐదేళ్లలోపు పిల్లల మరణాల రేటు పట్టణ ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
👨👩👧 జనన రేటు (Birth Rate) – 2023
ప్రతి 1,000 జనాభాకు ఒక సంవత్సరంలో నమోదైన సజీవ జననాల సంఖ్యను జనన రేటు అంటారు.
ప్రాంతం | జనన రేటు |
|---|---|
గ్రామీణ ప్రాంతాలు | 20.3 |
పట్టణ ప్రాంతాలు | 14.9 |
జాతీయ సగటు | 18.4 |
ముఖ్యాంశం: 2023లో గ్రామీణ ప్రాంతాల జనన రేటు పట్టణ ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
📚 విద్య – పాఠశాలల్లో లింగ సమానత్వ సూచీ (Gender Parity Index – GPI)
విద్యలో బాలురు, బాలికల నమోదు నిష్పత్తిని అంచనా వేయడానికి Gender Parity Index ఉపయోగిస్తారు.
GPI విలువ 1కు సమీపంలో ఉంటే బాలురు, బాలికల మధ్య సమానత్వం ఉన్నట్లు భావిస్తారు.
2024–25లో జాతీయ స్థాయిలో అన్ని విద్యా దశల్లో లింగ సమానత్వం సాధించినట్లు నివేదిక పేర్కొంది.
మాధ్యమిక విద్యా స్థాయిలో అత్యధిక GPI విలువ 1.1గా నమోదైంది.
ఈ గణాంకాలు UDISE+ ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి.
🏫 పాఠశాలల డ్రాపౌట్ రేటు (Dropout Rate)
పాఠశాల విద్యలో ఒక దశను పూర్తి చేయకముందే చదువు మానేసిన విద్యార్థుల శాతాన్ని డ్రాపౌట్ రేటు అంటారు.
📊 విద్యా దశల వారీగా డ్రాపౌట్ రేటు – 2024–25
విద్యా దశ | డ్రాపౌట్ రేటు |
|---|---|
ప్రిపరేటరీ దశ (Preparatory Stage) | 2.3% |
మధ్యస్థ దశ (Middle Stage) | 3.5% |
మాధ్యమిక దశ (Secondary Stage) | 8.2% |
📉 డ్రాపౌట్ రేటులో తగ్గుదల
ప్రిపరేటరీ దశలో డ్రాపౌట్ రేటు 8.7% నుంచి 2.3%కు తగ్గింది.
మధ్యస్థ దశలో 8.1% నుంచి 3.5%కు తగ్గింది.
మాధ్యమిక దశలో 2022–23లో 13.8% ఉండగా, 2024–25లో 8.2%కు తగ్గింది.
ముఖ్యాంశం: 2024–25లో మూడు విద్యా దశల్లోనూ డ్రాపౌట్ రేటు తగ్గుదల నమోదైంది.
👰 బాల్య వివాహాలు (Child Marriage)
18 సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తికాకముందే వివాహం చేసుకున్న 20–24 సంవత్సరాల మహిళల శాతం బాల్య వివాహాల స్థితిని అంచనా వేయడానికి ఉపయోగించే ముఖ్యమైన సూచిక.
సర్వే కాలం | 18 ఏళ్లలోపు వివాహం చేసుకున్న 20–24 ఏళ్ల మహిళలు |
|---|---|
NFHS-4 (2015–16) | 26.8% |
NFHS-5 (2019–21) | 23.3% |
2015–16లో ఈ శాతం 26.8గా ఉంది.
2019–21లో 23.3కు తగ్గింది.
బాల్య వివాహాల నివారణ, బాలికల విద్య, మహిళల సాధికారత ఈ అంశంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
👨👩👧 పిల్లల దత్తత (Child Adoption)
పిల్లల దత్తతకు సంబంధించిన గణాంకాలను కూడా 2025 నివేదికలో ప్రత్యేకంగా చేర్చారు.
📊 దత్తత గణాంకాలు
సంవత్సరం | మొత్తం దత్తతలు |
|---|---|
2017–18 | 3,927 |
2024–25 | 4,515 |
🇮🇳 2024–25లో దేశీయ దత్తతలు
లింగం | దత్తత తీసుకున్న పిల్లల సంఖ్య |
|---|---|
బాలికలు | 2,336 |
బాలురు | 1,819 |
మొత్తం దేశీయ దత్తతలు | 4,155 |
2024–25లో మొత్తం దత్తతల సంఖ్య 4,515.
ఇందులో దేశీయ దత్తతలు 4,155.
మిగిలిన 360 అంతర్జాతీయ దత్తతలు.
దేశీయ దత్తతల్లో బాలికల సంఖ్య బాలుర కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
ప్రత్యేకత: బాలికల దత్తత సంఖ్య (2,336) బాలుర దత్తత సంఖ్య (1,819) కంటే ఎక్కువగా నమోదైంది.
🛡️ బాలల రక్షణ – చట్టాలు, విధానాలు
బాలల హక్కులు, భద్రత, సంరక్షణ కోసం భారతదేశంలో పలు చట్టాలు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు అమల్లో ఉన్నాయి.
⚖️ ముఖ్యమైన చట్టాలు
Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2015: సంరక్షణ, రక్షణ అవసరమైన పిల్లలు, చట్టంతో విభేదంలో ఉన్న పిల్లలకు సంబంధించిన చట్టం.
Protection of Children from Sexual Offences (POCSO) Act, 2012: పిల్లలను లైంగిక నేరాల నుంచి రక్షించేందుకు రూపొందించిన చట్టం.
Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009: 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను కల్పిస్తుంది.
Prohibition of Child Marriage Act, 2006: బాల్య వివాహాల నిరోధానికి సంబంధించిన చట్టం.
Child and Adolescent Labour (Prohibition and Regulation) Act, 1986: బాలలు, కిశోరుల శ్రమకు సంబంధించిన నిషేధాలు, నియంత్రణలను నిర్దేశిస్తుంది.
🏛️ బాలల సంక్షేమానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన పథకాలు
Mission Saksham Anganwadi and POSHAN 2.0: పిల్లల పోషకాహారం, ఆరోగ్యం, ప్రారంభ శిశు అభివృద్ధికి సంబంధించిన కార్యక్రమం.
Samagra Shiksha: పాఠశాల విద్య నాణ్యత, సమాన అవకాశాల పెంపునకు ఉద్దేశించిన పథకం.
Mission Vatsalya: బాలల రక్షణ, సంరక్షణ, సంక్షేమ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేసే కార్యక్రమం.
PM POSHAN: ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయ పాఠశాలల్లో అర్హులైన విద్యార్థులకు పౌష్టికాహారం అందించే పథకం.
🎯 పిల్లలకు సంబంధించిన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs)
SDG | లక్ష్యం |
|---|---|
SDG 1 | పేదరిక నిర్మూలన |
SDG 2 | ఆకలి నిర్మూలన, మెరుగైన పోషకాహారం |
SDG 3 | మంచి ఆరోగ్యం, సంక్షేమం |
SDG 4 | నాణ్యమైన విద్య |
SDG 5 | లింగ సమానత్వం |
SDG 6 | పరిశుభ్రమైన నీరు, పారిశుద్ధ్యం |
SDG 10 | అసమానతల తగ్గింపు |
SDG 16 | శాంతి, న్యాయం, బలమైన సంస్థలు |
📝 ముఖ్యమైన అంశాలు
📖 నివేదిక: Children in India – 2025.
🏛️ విడుదల సంస్థ: MoSPI.
📅 విడుదల తేదీ: 25 సెప్టెంబర్ 2025.
📍 వేదిక: చండీగఢ్.
🏢 సదస్సు: 29వ CoCSSO.
🔢 సంచిక: నాలుగోది.
📚 ప్రచురణ ప్రారంభం: 2008.
📖 అధ్యాయాలు: 7.
❤️ IMR – 2023: 25 ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు.
👶 U5MR – 2023: 29 ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు.
🏡 గ్రామీణ U5MR: 33.
🏙️ పట్టణ U5MR: 20.
👨👩👧 జనన రేటు – 2023: 18.4.
📚 2024–25 మాధ్యమిక విద్య GPI: 1.1.
🏫 2024–25 మాధ్యమిక డ్రాపౌట్ రేటు: 8.2%.
👰 2019–21 బాల్య వివాహాల శాతం: 23.3%.
👨👩👧 2024–25 మొత్తం దత్తతలు: 4,515.
🇮🇳 2024–25 దేశీయ దత్తతలు: 4,155.
👧 దత్తత తీసుకున్న బాలికలు: 2,336.
👦 దత్తత తీసుకున్న బాలురు: 1,819.
📚 మూల సమాచారం
భారత ప్రభుత్వం – Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI), Children in India – 2025; Sample Registration System (SRS), Office of the Registrar General of India; UDISE+; NFHS-4, NFHS-5; Central Adoption Resource Authority (CARA) గణాంకాలు.

No comments:
Post a Comment