🌿 జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ అవార్డులు – 2025

భారతదేశంలోని నగరాల్లో వాయు కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి, స్వచ్ఛమైన గాలిని అందించడానికి చేపడుతున్న చర్యలను అంచనా వేసి ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన నగరాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు నగర అవార్డులను (National Clean Air City Awards) అందిస్తుంది.

2025 సంవత్సరానికి సంబంధించిన స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ అవార్డులను 2025 సెప్టెంబర్ 9న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కార్యక్రమంలో కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ ప్రదానం చేశారు.

ఈ సర్వేక్షణ్‌ను జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం (National Clean Air Programme – NCAP) కింద ఉన్న 130 నగరాల్లో నిర్వహించారు. మొత్తం మూడు జనాభా కేటగిరీల్లో 11 నగరాలు అవార్డులు పొందాయి.



📌 ముఖ్యమైన వివరాలు

  • అవార్డు పేరు: Swachh Vayu Sarvekshan Awards – 2025.

  • అమలు చేసే మంత్రిత్వ శాఖ: పర్యావరణం, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC).

  • అవార్డుల ప్రదాన తేదీ: 9 సెప్టెంబర్ 2025.

  • అవార్డుల ప్రదాన వేదిక: న్యూఢిల్లీ.

  • అవార్డులు ప్రదానం చేసినవారు: భూపేందర్ యాదవ్.

  • అంచనా వేసిన నగరాలు: 130.

  • అవార్డులు పొందిన నగరాలు: 11.

  • జనాభా ఆధారిత కేటగిరీలు: 3.

  • అవార్డు పేరు: National Clean Air City.

  • మూల కార్యక్రమం: National Clean Air Programme (NCAP).

🌍 అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు దినోత్సవం

  • పేరు: International Day of Clean Air for Blue Skies.

  • ఆచరించే తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 7.

  • ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ 2019లో ఈ దినోత్సవాన్ని ప్రకటించింది.

  • స్వచ్ఛమైన గాలి ప్రాముఖ్యత, వాయు కాలుష్య నియంత్రణపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

  • భారతదేశంలో ఈ సందర్భాన్ని **స్వచ్ఛ వాయు దివస్ (Swachh Vayu Diwas)**గా పాటిస్తారు.



🏅 స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ – 2025 అవార్డు విజేతలు

🏙️ జనాభా ఆధారంగా నగరాల వర్గీకరణ

130 నగరాలను 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మూడు విభాగాలుగా విభజించారు.

కేటగిరీ

జనాభా

నగరాల సంఖ్య

Category 1

10 లక్షల కంటే ఎక్కువ

48

Category 2

3–10 లక్షలు

42

Category 3

3 లక్షల కంటే తక్కువ

40

మొత్తం


130

ప్రతి కేటగిరీలో ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన మొదటి మూడు ర్యాంకులకు నగరాలను ఎంపిక చేశారు. సమాన స్కోర్లు రావడంతో 2025లో మొత్తం 11 నగరాలు అవార్డులు పొందాయి.



🥇 Category 1 – 10 లక్షల కంటే ఎక్కువ జనాభా

అగ్రస్థానం – ఇండోర్

ర్యాంకు

నగరం

రాష్ట్రం

స్కోరు

నగదు బహుమతి

🥇 1

ఇండోర్

మధ్యప్రదేశ్

200/200

₹1.50 కోట్లు

🥈 2

జబల్‌పూర్

మధ్యప్రదేశ్

199/200

₹1 కోటి

🥉 3

ఆగ్రా

ఉత్తరప్రదేశ్

196/200

₹25 లక్షలు

🥉 3

సూరత్

గుజరాత్

196/200

₹25 లక్షలు

నగరాల ప్రత్యేక చర్యలు:

  • 🌳 ఇండోర్: గత సంవత్సరంలో 16 లక్షలకు పైగా మొక్కలు నాటి గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డు సాధించింది. 120 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు, 150 CNG బస్సులతో ప్రజా రవాణాను ప్రోత్సహించింది.

  • ♻️ జబల్‌పూర్: 11 MW సామర్థ్యం కలిగిన వ్యర్థాల నుంచి విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేసింది.

  • 🌱 ఆగ్రా: పాత చెత్త కుప్పల శుద్ధీకరణ (Legacy Waste Remediation), మియావాకి అటవీ పెంపకం చేపట్టింది.

  • 🚗 సూరత్: ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల ప్రోత్సాహక విధానాన్ని అమలు చేసింది. నగరంలో 38% గ్రీన్ కవర్‌ను నిర్వహిస్తోంది.



🥈 Category 2 – 3 లక్షల నుంచి 10 లక్షల జనాభా

అగ్రస్థానం – అమరావతి

ర్యాంకు

నగరం

రాష్ట్రం

స్కోరు

నగదు బహుమతి

🥇 1

అమరావతి

మహారాష్ట్ర

200/200

₹75 లక్షలు

🥈 2

ఝాన్సీ

ఉత్తరప్రదేశ్

198.5/200

₹25 లక్షలు

🥈 2

మొరాదాబాద్

ఉత్తరప్రదేశ్

198.5/200

₹25 లక్షలు

🥉 3

అల్వార్

రాజస్థాన్

197.6/200

₹25 లక్షలు

నగరాల ప్రత్యేక చర్యలు:

  • 🌳 అమరావతి: 340 కిలోమీటర్ల రహదారులకు ఎండ్-టు-ఎండ్ పేవింగ్, 53 పార్కుల్లో పచ్చదనం అభివృద్ధి, 19 ఎకరాల బంజరు భూమిని దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంగా మార్చడం వంటి చర్యలు చేపట్టింది.

  • 🌿 ఝాన్సీ: పట్టణ హరితీకరణ, మియావాకి అడవుల అభివృద్ధి చేపట్టింది.

  • ♻️ మొరాదాబాద్: రహదారుల అభివృద్ధి, నిర్మాణ మరియు కూల్చివేత వ్యర్థాల నిర్వహణపై దృష్టి పెట్టింది.

  • 🏙️ అల్వార్: పాత చెత్త కుప్పల శుద్ధీకరణ చేపట్టింది.



🥉 Category 3 – 3 లక్షల కంటే తక్కువ జనాభా

అగ్రస్థానం – దేవాస్

ర్యాంకు

నగరం

రాష్ట్రం

స్కోరు

నగదు బహుమతి

🥇 1

దేవాస్

మధ్యప్రదేశ్

193/200

₹37.50 లక్షలు

🥈 2

పర్వానూ

హిమాచల్ ప్రదేశ్

191.5/200

₹25 లక్షలు

🥉 3

అంగుల్

ఒడిశా

191/200

₹12.50 లక్షలు

నగరాల ప్రత్యేక చర్యలు:

  • 🏭 దేవాస్: పరిశ్రమల్లో పరిశుభ్రమైన ఇంధనాల వినియోగానికి మార్పులు చేపట్టింది.

  • 🛣️ పర్వానూ: రహదారులకు ఎండ్-టు-ఎండ్ పేవింగ్ చేపట్టింది.

  • 🌱 అంగుల్: రహదారి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, ప్రజల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించింది.



📊 నగరాల మూల్యాంకనానికి ఉపయోగించిన ఎనిమిది ప్రమాణాలు

స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్‌లో నగరాలు అమలు చేసిన కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలను ఎనిమిది రంగాల ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు.

మూల్యాంకన రంగం

Category 1

Category 2

Category 3

జీవద్రవ్య, మున్సిపల్ ఘన వ్యర్థాల దహనం

20%

20%

20%

రోడ్డు ధూళి నియంత్రణ

20%

20%

25%

నిర్మాణ, కూల్చివేత వ్యర్థాల ధూళి

5%

5%

5%

వాహన ఉద్గారాల నియంత్రణ

20%

20%

15%

పరిశ్రమల ఉద్గారాల నియంత్రణ

20%

15%

15%

ఇతర ఉద్గారాల నియంత్రణ

10%

15%

15%

ప్రజా అవగాహన కార్యక్రమాలు (IEC)

2.5%

2.5%

2.5%

PM10 స్థాయిల మెరుగుదల

2.5%

2.5%

2.5%

మొత్తం

100%

100%

100%

మూల్యాంకన విధానం:

  • మున్సిపల్ సంస్థలు స్వీయ మూల్యాంకన నివేదిక (Self-Assessment Report), ఆధార పత్రాలను PRANA పోర్టల్‌లో సమర్పిస్తాయి.

  • రాష్ట్ర స్థాయి పర్యవేక్షణ కమిటీకి నివేదికలు పంపబడతాయి.

  • పర్యావరణ శాఖ ప్రధాన కార్యదర్శి అధ్యక్షతన పనిచేసే Air Quality Monitoring Committee వాటిని పరిశీలిస్తుంది.

  • కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (CPCB) మార్గదర్శకాల ప్రకారం మూల్యాంకనం చేసి ర్యాంకులు నిర్ణయిస్తుంది.



🌬️ జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం (NCAP)

National Clean Air Programme – NCAP అనేది పట్టణ ప్రాంతాల్లో వాయు కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన కార్యక్రమం.

  • 🏛️ ప్రారంభించిన మంత్రిత్వ శాఖ: MoEFCC.

  • 📅 ప్రారంభించిన సంవత్సరం: జనవరి 2019.

  • 🌆 లక్ష్య నగరాలు: 130.

  • 🗺️ కవరేజ్: 24 రాష్ట్రాలు / కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు.

  • 🎯 ప్రధాన లక్ష్యం: 2017–18 ప్రాథమిక స్థాయితో పోలిస్తే 2025–26 నాటికి PM10 స్థాయిలను 40% వరకు తగ్గించడం లేదా జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యత ప్రమాణాలను (NAAQS) సాధించడం.

  • 💻 డిజిటల్ పర్యవేక్షణ: PRANA పోర్టల్.



📉 NCAP పురోగతి – 2024–25

2025 సెప్టెంబర్ 9న కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించిన గణాంకాల ప్రకారం:

  • 130 నగరాల్లో 103 నగరాల్లో PM10 స్థాయిలు మెరుగుపడ్డాయి.

  • 64 నగరాల్లో PM10 స్థాయిలు 2017–18తో పోలిస్తే 20% కంటే ఎక్కువ తగ్గాయి.

  • 25 నగరాలు 40% తగ్గుదల లక్ష్యాన్ని సాధించాయి.



💰 NCAP కింద నిధుల కేటాయింపు

2025 సెప్టెంబర్ 9న విడుదల చేసిన ప్రభుత్వ ప్రకటన ప్రకారం:

  • 130 నగరాల కోసం కార్యక్రమం కింద మొత్తం కేటాయింపు: ₹20,130 కోట్లు.

  • 2019–20 నుంచి అప్పటివరకు గాలి నాణ్యత ఆధారిత పనితీరు గ్రాంట్లుగా అందించిన మొత్తం: ₹13,237 కోట్లు.

  • కేంద్ర ప్రభుత్వ వివిధ పథకాల ద్వారా సమీకరించిన నిధులు: ₹73,350 కోట్లు.

  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, స్థానిక సంస్థల వాటా: ₹82,000 కోట్లు.

  • ఈ నగరాల్లో స్వచ్ఛమైన గాలి, హరిత మౌలిక సదుపాయాల కోసం సమీకరించిన మొత్తం: సుమారు ₹1.55 లక్షల కోట్లు.



🌿 స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ – ప్రధాన లక్ష్యాలు

  • 🌬️ నగరాల్లో గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం.

  • 🏭 పారిశ్రామిక, వాహన ఉద్గారాలను నియంత్రించడం.

  • 🚲 పర్యావరణహిత రవాణా వ్యవస్థలను ప్రోత్సహించడం.

  • 🌳 పట్టణ ప్రాంతాల్లో చెట్లు, గ్రీన్ బెల్టులను పెంపొందించడం.

  • ♻️ ఘన వ్యర్థాలు, నిర్మాణ వ్యర్థాలను శాస్త్రీయంగా నిర్వహించడం.

  • 👥 వాయు కాలుష్యం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య సమస్యలపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం.

  • 🏆 నగరాల మధ్య ఆరోగ్యకరమైన పోటీని ప్రోత్సహించడం.

🏙️ 2025లో తీసుకున్న మరో ముఖ్యమైన నిర్ణయం

2025 సెప్టెంబర్ 9న జరిగిన కార్యక్రమంలో Ward-Level Swachh Vayu Sarvekshan Guidelinesను కూడా విడుదల చేశారు.

దీని ద్వారా ఇప్పటివరకు నగర స్థాయిలో నిర్వహించిన సర్వేక్షణ్‌ను వార్డు స్థాయికి విస్తరించి, స్థానిక స్థాయిలో వాయు కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలను ప్రోత్సహించాలని నిర్ణయించారు.

అదే కార్యక్రమంలో NCAP కింద నగరాలు అమలు చేసిన ఉత్తమ పద్ధతులను వివరించే Compendium of Best Practicesను విడుదల చేశారు.



📝 ముఖ్యమైన అంశాలు 

  • 🌿 అవార్డు పేరు: Swachh Vayu Sarvekshan Awards – 2025.

  • 🏛️ మంత్రిత్వ శాఖ: MoEFCC.

  • 📅 అవార్డు ప్రదాన తేదీ: 9 సెప్టెంబర్ 2025.

  • 🌍 అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు దినోత్సవం: సెప్టెంబర్ 7.

  • 👤 అవార్డులు ప్రదానం చేసినవారు: భూపేందర్ యాదవ్.

  • 🌆 సర్వేక్షణ్ నిర్వహించిన నగరాలు: 130.

  • 🏅 అవార్డులు పొందిన నగరాలు: 11.

  • 🥇 Category 1 విజేత: ఇండోర్ – 200/200.

  • 🥇 Category 2 విజేత: అమరావతి – 200/200.

  • 🥇 Category 3 విజేత: దేవాస్ – 193/200.

  • 🏛️ NCAP ప్రారంభం: జనవరి 2019.

  • 🎯 NCAP లక్ష్యం: 2025–26 నాటికి PM10లో 40% వరకు తగ్గింపు లేదా NAAQS సాధన.

  • 💻 డిజిటల్ పోర్టల్: PRANA.

  • 🌬️ 2024–25లో PM10 మెరుగుదల చూపిన నగరాలు: 103.

  • 📉 20% కంటే ఎక్కువ PM10 తగ్గించిన నగరాలు: 64.

  • 🌱 40% తగ్గింపు సాధించిన నగరాలు: 25.

  • 🏙️ 2025లో ప్రకటించిన కొత్త విధానం: Ward-Level Swachh Vayu Sarvekshan.

📚 మూల సమాచారం

భారత ప్రభుత్వ పర్యావరణం, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC), కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (CPCB), PRANA పోర్టల్, ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) – 9 సెప్టెంబర్ 2025 ప్రకటన, Swachh Vayu Sarvekshan 2025 అధికారిక ఫలితాలు.



👧🧒 చిల్డ్రన్ ఇన్ ఇండియా – 2025


భారతదేశంలోని పిల్లల స్థితిగతులు, ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, విద్య, బాలల రక్షణ, హక్కులకు సంబంధించిన సమగ్ర గణాంకాలను అందించే “Children in India – 2025” నివేదికను కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Statistics and Programme Implementation – MoSPI) విడుదల చేసింది.

2025 సెప్టెంబర్ 25న చండీగఢ్‌లో జరిగిన 29వ కేంద్ర, రాష్ట్ర గణాంక సంస్థల సదస్సు (29th Conference of Central and State Statistical Organisations – CoCSSO) సందర్భంగా ఈ నివేదికను విడుదల చేశారు.

MoSPI 2008 నుంచి “Children in India” ప్రచురణను విడుదల చేస్తోంది. 2025 నివేదిక ఈ ప్రచురణలో నాలుగో సంచిక.

 


📌 నివేదిక – ముఖ్యమైన వివరాలు

  • 📖 నివేదిక పేరు: Children in India – 2025.

  • 🏛️ విడుదల చేసిన సంస్థ: Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI).

  • 📅 విడుదల తేదీ: 25 సెప్టెంబర్ 2025.

  • 📍 విడుదల వేదిక: చండీగఢ్.

  • 🏢 సదస్సు: 29వ CoCSSO.

  • 🔢 సంచిక: నాలుగో సంచిక.

  • 📚 ప్రచురణ ప్రారంభమైన సంవత్సరం: 2008.

  • 📖 అధ్యాయాలు: 7.

  • 📊 సమాచార వనరులు: కేంద్ర ప్రభుత్వ వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలు, సంస్థల నుంచి సేకరించిన ద్వితీయ గణాంకాలు (Secondary Data).

  • 🎯 ప్రధాన లక్ష్యం: భారతదేశంలోని పిల్లల సంక్షేమం, ఆరోగ్యం, విద్య, పోషకాహారం, రక్షణకు సంబంధించిన గణాంకాలను సమగ్రంగా అందించడం.

📚 నివేదికలోని ఏడు అధ్యాయాలు

  • Overview: సమగ్ర అవలోకనం.

  • Population and Vital Statistics: జనాభా, జనన మరణ గణాంకాలు.

  • Health & Nutrition: ఆరోగ్యం, పోషకాహారం.

  • Education & Development: విద్య, అభివృద్ధి.

  • Crimes Involving Children and Child Protection: పిల్లలకు సంబంధించిన నేరాలు, బాలల రక్షణ.

  • Policy & Legal Framework: విధానాలు, చట్టపరమైన వ్యవస్థ.

  • Sustainable Development Goals Related to Children: పిల్లలకు సంబంధించిన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు.

🆕 2025 నివేదికలో కొత్తగా చేర్చిన అంశాలు

ఈ సంచికలో నివేదిక నిర్మాణాన్ని మెరుగుపరచడంతో పాటు కొన్ని కొత్త గణాంకాలను కూడా చేర్చారు.

  • ⚕️ Causes of Death: మరణాలకు సంబంధించిన కారణాల వివరాలు.

  • 👨‍👩‍👧 Adoption Statistics: పిల్లల దత్తతకు సంబంధించిన గణాంకాలు.

  • 📊 Overall Performance Comparison: వివిధ అంశాల్లో సమగ్ర పనితీరు పోలిక.

  • 📱 Usage of Mobile and Other Devices: పిల్లలు మొబైల్, ఇతర పరికరాలను వినియోగించే తీరుకు సంబంధించిన సమాచారం.

  • 📋 ప్రతి అధ్యాయంలో సంబంధిత గణాంక పట్టికలను ప్రత్యేకంగా పొందుపరిచారు.

  • 📲 QR కోడ్‌ల ద్వారా వివరమైన గణాంక పట్టికలను Excel రూపంలో పొందే సదుపాయం కల్పించారు.

అలాగే వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల ప్రతినిధులు, జనాభా శాస్త్ర నిపుణులతో కూడిన నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేసి నివేదిక రూపకల్పన, సమాచార పరిధి, గణాంక వనరులపై సూచనలు తీసుకున్నారు.

❤️ శిశు మరణాల రేటు (Infant Mortality Rate – IMR)

ఒక సంవత్సరంలో ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు, ఒక సంవత్సరం వయస్సు పూర్తికాకముందే మరణించే శిశువుల సంఖ్యను శిశు మరణాల రేటు అంటారు.

సంవత్సరం

IMR – ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు

2011

44

2022

26

2023

25

👶 2023లో లింగాల వారీగా IMR

వర్గం

IMR

పురుష శిశువులు

26

మహిళా శిశువులు

25

జాతీయ సగటు

25

ముఖ్యాంశం: భారతదేశ శిశు మరణాల రేటు 2011లో 44గా ఉండగా, 2023లో 25కు తగ్గింది.

🧒 ఐదేళ్లలోపు పిల్లల మరణాల రేటు (Under-Five Mortality Rate – U5MR)

ఐదేళ్ల వయస్సు పూర్తికాకముందే మరణించే పిల్లల సంఖ్యను ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు లెక్కించే సూచికను Under-Five Mortality Rate అంటారు.

సంవత్సరం

U5MR

2022

30

2023

29

🏡 గ్రామీణ–పట్టణ ప్రాంతాల వారీగా U5MR – 2023

ప్రాంతం

U5MR

గ్రామీణ ప్రాంతాలు

33

పట్టణ ప్రాంతాలు

20

జాతీయ సగటు

29

విశ్లేషణ: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఐదేళ్లలోపు పిల్లల మరణాల రేటు పట్టణ ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.

👨‍👩‍👧 జనన రేటు (Birth Rate) – 2023

ప్రతి 1,000 జనాభాకు ఒక సంవత్సరంలో నమోదైన సజీవ జననాల సంఖ్యను జనన రేటు అంటారు.

ప్రాంతం

జనన రేటు

గ్రామీణ ప్రాంతాలు

20.3

పట్టణ ప్రాంతాలు

14.9

జాతీయ సగటు

18.4

ముఖ్యాంశం: 2023లో గ్రామీణ ప్రాంతాల జనన రేటు పట్టణ ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.

📚 విద్య – పాఠశాలల్లో లింగ సమానత్వ సూచీ (Gender Parity Index – GPI)

విద్యలో బాలురు, బాలికల నమోదు నిష్పత్తిని అంచనా వేయడానికి Gender Parity Index ఉపయోగిస్తారు.

  • GPI విలువ 1కు సమీపంలో ఉంటే బాలురు, బాలికల మధ్య సమానత్వం ఉన్నట్లు భావిస్తారు.

  • 2024–25లో జాతీయ స్థాయిలో అన్ని విద్యా దశల్లో లింగ సమానత్వం సాధించినట్లు నివేదిక పేర్కొంది.

  • మాధ్యమిక విద్యా స్థాయిలో అత్యధిక GPI విలువ 1.1గా నమోదైంది.

ఈ గణాంకాలు UDISE+ ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి.

🏫 పాఠశాలల డ్రాపౌట్ రేటు (Dropout Rate)

పాఠశాల విద్యలో ఒక దశను పూర్తి చేయకముందే చదువు మానేసిన విద్యార్థుల శాతాన్ని డ్రాపౌట్ రేటు అంటారు.

📊 విద్యా దశల వారీగా డ్రాపౌట్ రేటు – 2024–25

విద్యా దశ

డ్రాపౌట్ రేటు

ప్రిపరేటరీ దశ (Preparatory Stage)

2.3%

మధ్యస్థ దశ (Middle Stage)

3.5%

మాధ్యమిక దశ (Secondary Stage)

8.2%

📉 డ్రాపౌట్ రేటులో తగ్గుదల

  • ప్రిపరేటరీ దశలో డ్రాపౌట్ రేటు 8.7% నుంచి 2.3%కు తగ్గింది.

  • మధ్యస్థ దశలో 8.1% నుంచి 3.5%కు తగ్గింది.

  • మాధ్యమిక దశలో 2022–23లో 13.8% ఉండగా, 2024–25లో 8.2%కు తగ్గింది.

ముఖ్యాంశం: 2024–25లో మూడు విద్యా దశల్లోనూ డ్రాపౌట్ రేటు తగ్గుదల నమోదైంది.

👰 బాల్య వివాహాలు (Child Marriage)

18 సంవత్సరాల వయస్సు పూర్తికాకముందే వివాహం చేసుకున్న 20–24 సంవత్సరాల మహిళల శాతం బాల్య వివాహాల స్థితిని అంచనా వేయడానికి ఉపయోగించే ముఖ్యమైన సూచిక.

సర్వే కాలం

18 ఏళ్లలోపు వివాహం చేసుకున్న 20–24 ఏళ్ల మహిళలు

NFHS-4 (2015–16)

26.8%

NFHS-5 (2019–21)

23.3%

  • 2015–16లో ఈ శాతం 26.8గా ఉంది.

  • 2019–21లో 23.3కు తగ్గింది.

  • బాల్య వివాహాల నివారణ, బాలికల విద్య, మహిళల సాధికారత ఈ అంశంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

👨‍👩‍👧 పిల్లల దత్తత (Child Adoption)

పిల్లల దత్తతకు సంబంధించిన గణాంకాలను కూడా 2025 నివేదికలో ప్రత్యేకంగా చేర్చారు.

📊 దత్తత గణాంకాలు

సంవత్సరం

మొత్తం దత్తతలు

2017–18

3,927

2024–25

4,515

🇮🇳 2024–25లో దేశీయ దత్తతలు

లింగం

దత్తత తీసుకున్న పిల్లల సంఖ్య

బాలికలు

2,336

బాలురు

1,819

మొత్తం దేశీయ దత్తతలు

4,155

  • 2024–25లో మొత్తం దత్తతల సంఖ్య 4,515.

  • ఇందులో దేశీయ దత్తతలు 4,155.

  • మిగిలిన 360 అంతర్జాతీయ దత్తతలు.

  • దేశీయ దత్తతల్లో బాలికల సంఖ్య బాలుర కంటే ఎక్కువగా ఉంది.

ప్రత్యేకత: బాలికల దత్తత సంఖ్య (2,336) బాలుర దత్తత సంఖ్య (1,819) కంటే ఎక్కువగా నమోదైంది.

🛡️ బాలల రక్షణ – చట్టాలు, విధానాలు

బాలల హక్కులు, భద్రత, సంరక్షణ కోసం భారతదేశంలో పలు చట్టాలు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు అమల్లో ఉన్నాయి.

⚖️ ముఖ్యమైన చట్టాలు

  • Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2015: సంరక్షణ, రక్షణ అవసరమైన పిల్లలు, చట్టంతో విభేదంలో ఉన్న పిల్లలకు సంబంధించిన చట్టం.

  • Protection of Children from Sexual Offences (POCSO) Act, 2012: పిల్లలను లైంగిక నేరాల నుంచి రక్షించేందుకు రూపొందించిన చట్టం.

  • Right of Children to Free and Compulsory Education Act, 2009: 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను కల్పిస్తుంది.

  • Prohibition of Child Marriage Act, 2006: బాల్య వివాహాల నిరోధానికి సంబంధించిన చట్టం.

  • Child and Adolescent Labour (Prohibition and Regulation) Act, 1986: బాలలు, కిశోరుల శ్రమకు సంబంధించిన నిషేధాలు, నియంత్రణలను నిర్దేశిస్తుంది.

🏛️ బాలల సంక్షేమానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన పథకాలు

  • Mission Saksham Anganwadi and POSHAN 2.0: పిల్లల పోషకాహారం, ఆరోగ్యం, ప్రారంభ శిశు అభివృద్ధికి సంబంధించిన కార్యక్రమం.

  • Samagra Shiksha: పాఠశాల విద్య నాణ్యత, సమాన అవకాశాల పెంపునకు ఉద్దేశించిన పథకం.

  • Mission Vatsalya: బాలల రక్షణ, సంరక్షణ, సంక్షేమ వ్యవస్థలను బలోపేతం చేసే కార్యక్రమం.

  • PM POSHAN: ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయ పాఠశాలల్లో అర్హులైన విద్యార్థులకు పౌష్టికాహారం అందించే పథకం.

🎯 పిల్లలకు సంబంధించిన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs)

SDG

లక్ష్యం

SDG 1

పేదరిక నిర్మూలన

SDG 2

ఆకలి నిర్మూలన, మెరుగైన పోషకాహారం

SDG 3

మంచి ఆరోగ్యం, సంక్షేమం

SDG 4

నాణ్యమైన విద్య

SDG 5

లింగ సమానత్వం

SDG 6

పరిశుభ్రమైన నీరు, పారిశుద్ధ్యం

SDG 10

అసమానతల తగ్గింపు

SDG 16

శాంతి, న్యాయం, బలమైన సంస్థలు

📝 ముఖ్యమైన అంశాలు

  • 📖 నివేదిక: Children in India – 2025.

  • 🏛️ విడుదల సంస్థ: MoSPI.

  • 📅 విడుదల తేదీ: 25 సెప్టెంబర్ 2025.

  • 📍 వేదిక: చండీగఢ్.

  • 🏢 సదస్సు: 29వ CoCSSO.

  • 🔢 సంచిక: నాలుగోది.

  • 📚 ప్రచురణ ప్రారంభం: 2008.

  • 📖 అధ్యాయాలు: 7.

  • ❤️ IMR – 2023: 25 ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు.

  • 👶 U5MR – 2023: 29 ప్రతి 1,000 సజీవ జననాలకు.

  • 🏡 గ్రామీణ U5MR: 33.

  • 🏙️ పట్టణ U5MR: 20.

  • 👨‍👩‍👧 జనన రేటు – 2023: 18.4.

  • 📚 2024–25 మాధ్యమిక విద్య GPI: 1.1.

  • 🏫 2024–25 మాధ్యమిక డ్రాపౌట్ రేటు: 8.2%.

  • 👰 2019–21 బాల్య వివాహాల శాతం: 23.3%.

  • 👨‍👩‍👧 2024–25 మొత్తం దత్తతలు: 4,515.

  • 🇮🇳 2024–25 దేశీయ దత్తతలు: 4,155.

  • 👧 దత్తత తీసుకున్న బాలికలు: 2,336.

  • 👦 దత్తత తీసుకున్న బాలురు: 1,819.

📚 మూల సమాచారం

భారత ప్రభుత్వం – Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI), Children in India – 2025; Sample Registration System (SRS), Office of the Registrar General of India; UDISE+; NFHS-4, NFHS-5; Central Adoption Resource Authority (CARA) గణాంకాలు.


🌳 పర్యావరణ అటవీ అకౌంటింగ్ – 2025

 

భారతదేశంలోని అటవీ సంపద, అటవీ విస్తీర్ణం, అడవుల నాణ్యత, పర్యావరణ సేవల ఆర్థిక విలువను సమగ్రంగా అంచనా వేయడానికి కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) Environmental Accounting on Forest – 2025 నివేదికను విడుదల చేసింది.

ఈ నివేదికను 2025 సెప్టెంబర్ 25న చండీగఢ్‌లో జరిగిన 29వ కేంద్ర, రాష్ట్ర గణాంక సంస్థల సదస్సు (29th Conference of Central and State Statistical Organisations – CoCSSO) ప్రారంభ సమావేశంలో విడుదల చేశారు.

ఇది అటవీ అకౌంటింగ్‌పై MoSPI రూపొందించిన తొలి ప్రత్యేక ప్రచురణ. పర్యావరణ ఖాతాల ప్రచురణల శ్రేణిలో ఇది 8వ సంచిక. నివేదిక రెండు సంపుటాలుగా విడుదలైంది.

 


 

📌 నివేదిక – ముఖ్యమైన వివరాలు

  • నివేదిక పేరు: Environmental Accounting on Forest – 2025.

  • రూపొందించి విడుదల చేసిన సంస్థ: కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Statistics and Programme Implementation – MoSPI).

  • విడుదల తేదీ: 25 సెప్టెంబర్ 2025.

  • వేదిక: చండీగఢ్‌లో జరిగిన 29వ Conference of Central and State Statistical Organisations (CoCSSO).

  • పర్యావరణ ఖాతాల ప్రచురణల శ్రేణిలో ఇది 8వ వరుస సంచిక.

  • అటవీ అకౌంటింగ్‌పై ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన MoSPI తొలి ప్రచురణ.

  • ప్రచురణ రెండు సంపుటాలుగా విడుదలైంది.

  • అనుసరించిన అంతర్జాతీయ విధానం: United Nations System of Environmental-Economic Accounting (SEEA).

🌐 SEEA – పర్యావరణ–ఆర్థిక అకౌంటింగ్ విధానం

  • SEEA పూర్తి పేరు System of Environmental-Economic Accounting.

  • పర్యావరణం, ఆర్థిక వ్యవస్థల మధ్య సంబంధాన్ని గణాంకాల రూపంలో నమోదు చేయడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి ఆమోదించిన అంతర్జాతీయ అకౌంటింగ్ విధానం ఇది.

  • MoSPI 2018లో UN-SEEA ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను స్వీకరించింది.

  • సహజ వనరులు ఆర్థిక వ్యవస్థకు అందించే ప్రయోజనాలను, ఆర్థిక కార్యకలాపాలు పర్యావరణంపై చూపే ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి ఈ విధానం ఉపయోగపడుతుంది.

  • అటవీ సంపదను కేవలం చెట్ల విస్తీర్ణంగా కాకుండా, దాని విస్తీర్ణం, స్థితిగతులు, పర్యావరణ సేవలు, ఆర్థిక విలువలతో కలిపి పరిశీలిస్తుంది.

📚 నివేదికలోని రెండు సంపుటాలు

📕 Volume I – జాతీయ స్థాయి సమాచారం

- పద్ధతి వివరణతో పాటు దేశ స్థాయిలో అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థకు సంబంధించిన Physical Asset Account, Extent Account, Condition Account, Service Account వివరాలను అందిస్తుంది.

📗 Volume II – రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సమాచారం

  • రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల వారీగా అటవీ ఆస్తులు, విస్తీర్ణం, స్థితిగతులు, సేవల్లో దశాబ్ద కాలంలో వచ్చిన మార్పులను వివరిస్తుంది.

  • ఎంపిక చేసిన కొన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో చేపట్టిన అటవీ అకౌంటింగ్ పనుల సమీక్షను కూడా కలిగి ఉంటుంది.

⚖️ అటవీ అకౌంటింగ్‌లోని నాలుగు ప్రధాన ఖాతాలు

🌳 భౌతిక ఆస్తుల ఖాతా (Physical Asset Account)

వివిధ అటవీ కవర్ వర్గాల విస్తీర్ణం కాలక్రమంలో ఎలా మారిందో నమోదు చేస్తుంది. ఇందులో అటవీ విస్తీర్ణం, చెట్ల సాంద్రత, వృక్ష సంపద వంటి అంశాలు ఉంటాయి.

🗺️ విస్తీర్ణ ఖాతా (Extent Account)

అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థల మొత్తం విస్తీర్ణం, వాటిలో కాలక్రమంలో వచ్చిన మార్పులను నమోదు చేస్తుంది. Recorded Forest Area వంటి అంశాలు ఇందులో పరిశీలించబడతాయి.

🌱 స్థితిగతుల ఖాతా (Condition Account)

అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థ నాణ్యత, ఆరోగ్యం, లక్షణాలను అంచనా వేస్తుంది. Growing Stock, కార్బన్ నిల్వలు, అటవీ పునరుత్పత్తి, అగ్నిప్రమాదాలు, జీవవైవిధ్యం వంటి అంశాలు ఇందులోకి వస్తాయి.

💰 సేవల ఖాతా (Service Account)

అడవులు సమాజానికి అందించే సేవలను గుర్తించి, సాధ్యమైన చోట వాటి ఆర్థిక విలువను అంచనా వేస్తుంది. సరఫరా సేవలు, నియంత్రణ సేవలు, సాంస్కృతిక సేవలు ఇందులో భాగం.

🌳 భారతదేశ అటవీ విస్తీర్ణం – ముఖ్యమైన గణాంకాలు

India State of Forest Report (ISFR) 2023 ఆధారంగా నివేదిక అటవీ కవర్ గణాంకాలను ఉపయోగించింది.

అంశం

విస్తీర్ణం

దేశ భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో వాటా

Forest Cover

7.15 లక్షల చ.కి.మీ.

21.76%

Tree Cover

1.12 లక్షల చ.కి.మీ.

3.41%

Forest Cover + Tree Cover

8.27 లక్షల చ.కి.మీ.

25.17%

- 2010–11 నుంచి 2021–22 మధ్య భారతదేశ అటవీ కవర్ 17,444.61 చదరపు కిలోమీటర్లు పెరిగింది.

🏆 అటవీ విస్తీర్ణ పెరుగుదలలో ముందున్న రాష్ట్రాలు

రాష్ట్రం

అటవీ విస్తీర్ణం పెరుగుదల

🥇 కేరళ

4,137 చ.కి.మీ.

🥈 కర్ణాటక

3,122 చ.కి.మీ.

🥉 తమిళనాడు

2,606 చ.కి.మీ.

🗺️ విస్తీర్ణ ఖాతా – Recorded Forest Area

  • 2013 నుంచి 2023 మధ్య భారతదేశ Recorded Forest Areaలో నికరంగా 3,356 చదరపు కిలోమీటర్ల పెరుగుదల నమోదైంది.

  • ఈ మార్పుకు ప్రధాన కారణాలు అటవీ ప్రాంతాల పునర్వర్గీకరణ (Reclassification), సరిహద్దుల సవరణలు (Boundary Adjustments).

📈 Recorded Forest Area వాటా పెరిగిన రాష్ట్రాలు

  • ఉత్తరాఖండ్ – 6.3%.

  • ఒడిశా – 1.97%.

  • జార్ఖండ్ – 1.9%.

ముఖ్యమైన తేడా: Forest Cover vs Recorded Forest Area

  • Forest Cover: భూమిపై చెట్ల పందిరి ఆధారంగా గుర్తించిన విస్తీర్ణం. అది ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో అటవీ భూమిగా నమోదై ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.

  • Recorded Forest Area: ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో అటవీ భూమిగా నమోదైన విస్తీర్ణం.

ఈ రెండింటినీ ఒకే అర్థంలో ఉపయోగించకూడదు.

🌲 Growing Stock – అటవీ కలప నిల్వ

Growing Stock అంటే అడవుల్లో జీవించి ఉన్న చెట్లలోని కలప పరిమాణం. ఇది అటవీ సంపద, జీవపదార్థ పరిమాణం, అటవీ స్థితిని అంచనా వేయడానికి ఉపయోగించే సూచిక.

  • 2013 నుంచి 2023 మధ్య భారతదేశ Growing Stock 305.53 మిలియన్ ఘన మీటర్లు (Million Cubic Metres) పెరిగింది.

  • ఇది 7.32 శాతం వృద్ధి.

🏆 Growing Stock పెరుగుదలలో ముందున్న రాష్ట్రాలు

రాష్ట్రం / కేంద్రపాలిత ప్రాంతం

పెరుగుదల

మధ్యప్రదేశ్

136 మిలియన్ ఘన మీటర్లు

ఛత్తీస్‌గఢ్

51 మిలియన్ ఘన మీటర్లు

తెలంగాణ

28 మిలియన్ ఘన మీటర్లు

అండమాన్–నికోబార్ దీవులు

77 మిలియన్ ఘన మీటర్లు

🌱 కార్బన్ నిల్వలు (Carbon Stock)

అడవులు వాతావరణంలోని కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను గ్రహించి, వృక్షజాలం, నేల తదితర భాగాల్లో కార్బన్‌ను నిల్వ చేస్తాయి. ఈ నిల్వలు వాతావరణ మార్పుల ఉపశమనంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

నివేదికలో కార్బన్ నిల్వల భౌతిక పరిమాణం, కార్బన్ నిల్వ సేవల ఆర్థిక విలువలను వేర్వేరు అంశాలుగా పరిగణించారు.

కార్బన్ నిల్వ సేవల ఆర్థిక విలువను అర్థం చేసుకునేటప్పుడు ప్రస్తుత ధరలు (Current Prices), స్థిర ధరలు (Constant Prices) మధ్య తేడాను గమనించాలి.

💰 అటవీ పర్యావరణ సేవలు – ఆర్థిక విలువ

🌳 సరఫరా సేవలు (Provisioning Services)

అడవుల నుంచి పొందే కలప, ఇంధన కలప, వెదురు, ఔషధ మొక్కలు, ఇతర కలపేతర అటవీ ఉత్పత్తులు ఈ విభాగంలోకి వస్తాయి.

ప్రస్తుత ధరల ప్రకారం:

సంవత్సరం

కలప, కలపేతర అటవీ ఉత్పత్తుల విలువ

2011–12

₹30.72 వేల కోట్లు

2021–22

₹37.93 వేల కోట్లు

- 2021–22లో GDPలో వాటా సుమారు 0.16%.

సరఫరా సేవల విలువలో ముందున్న రాష్ట్రాలు

రాష్ట్రం

విలువ

మహారాష్ట్ర

₹23.78 వేల కోట్లు

గుజరాత్

₹14.15 వేల కోట్లు

కేరళ

₹8.55 వేల కోట్లు

🌍 నియంత్రణ సేవలు (Regulating Services)

కార్బన్ నిల్వ, వాతావరణ నియంత్రణ, నేల కోత తగ్గింపు, నీటి చక్రం నిర్వహణ వంటి సేవలు ఈ విభాగంలోకి వస్తాయి.

కార్బన్ నిల్వ సేవల విలువ – ప్రస్తుత ధరల ప్రకారం

సంవత్సరం

విలువ

2015–16

₹409.10 వేల కోట్లు

2021–22

₹620.97 వేల కోట్లు

  • పెరుగుదల: 51.82%.

  • 2021–22లో GDPలో వాటా: సుమారు 2.63%.

కార్బన్ నిల్వ సేవల విలువలో ముందున్న రాష్ట్రాలు

రాష్ట్రం

విలువ

అరుణాచల్ ప్రదేశ్

₹296 వేల కోట్లు

ఉత్తరాఖండ్

₹156.60 వేల కోట్లు

అస్సాం

₹129.96 వేల కోట్లు

🎭 సాంస్కృతిక సేవలు (Cultural Services)

అడవులు అందించే పర్యాటక, వినోద, విద్యా, సాంస్కృతిక ప్రయోజనాలను ఈ విభాగంలో పరిగణిస్తారు.

  • ప్రకృతి పర్యాటకం (Ecotourism).

  • వన్యప్రాణుల వీక్షణ.

  • ప్రకృతి ఆధారిత వినోద కార్యక్రమాలు.

  • అడవులతో అనుబంధం కలిగిన సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలు.

🇮🇳 ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణకు సంబంధించిన ముఖ్యాంశాలు

  • 🌱 తెలంగాణ: 2013–2023 మధ్య Growing Stock పెరుగుదలలో 28 మిలియన్ ఘన మీటర్లతో దేశంలోని ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.

  • 🌳 ఆంధ్రప్రదేశ్: రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల వారీగా అటవీ ఆస్తులు, విస్తీర్ణం, స్థితిగతులు, పర్యావరణ సేవల వివరాలను నివేదిక Volume IIలో పొందుపరిచారు.

  • రాష్ట్రాల వారీ గణాంకాలను పరిశీలించడానికి నివేదిక Volume II ఉపయోగకరమైన ఆధారం.

📚 నివేదికకు ఉపయోగించిన ప్రధాన సమాచార వనరులు

  • India State of Forest Report (ISFR): అటవీ విస్తీర్ణం, అటవీ సంపద, స్థితిగతులపై ప్రధాన సమాచార వనరు.

  • ICFRE – Forestry Statistics India 2021: అటవీ గణాంకాలు, పద్ధతులకు సంబంధించిన సమాచారం.

  • SEEA Central Framework: పర్యావరణ–ఆర్థిక అకౌంటింగ్ విధానం.

  • SEEA Ecosystem Accounting: పర్యావరణ వ్యవస్థల విస్తీర్ణం, నాణ్యత, సేవల అకౌంటింగ్.

  • NCAVES Report: సహజ మూలధనం, పర్యావరణ సేవల విలువ అంచనాకు సంబంధించిన సమాచారం.

  • National Accounts Statistics – MoSPI: జాతీయ ఆదాయం, GDPకు సంబంధించిన గణాంకాలు.

📊 ముఖ్యమైన గణాంకాల సారాంశం

భారతదేశ అటవీ విస్తీర్ణం

అంశం

విస్తీర్ణం

భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో వాటా

Forest Cover

7.15 లక్షల చ.కి.మీ.

21.76%

Tree Cover

1.12 లక్షల చ.కి.మీ.

3.41%

Forest Cover + Tree Cover

8.27 లక్షల చ.కి.మీ.

25.17%

అటవీ విస్తీర్ణ పెరుగుదలలో ముందున్న రాష్ట్రాలు (2010–11 నుంచి 2021–22)

  • కేరళ – 4,137 చ.కి.మీ.

  • కర్ణాటక – 3,122 చ.కి.మీ.

  • తమిళనాడు – 2,606 చ.కి.మీ.

Growing Stock పెరుగుదలలో ముందున్న రాష్ట్రాలు (2013–2023)

  • మధ్యప్రదేశ్ – 136 మిలియన్ ఘన మీటర్లు.

  • ఛత్తీస్‌గఢ్ – 51 మిలియన్ ఘన మీటర్లు.

  • తెలంగాణ – 28 మిలియన్ ఘన మీటర్లు.

  • అండమాన్–నికోబార్ దీవులు – 77 మిలియన్ ఘన మీటర్లు.

సరఫరా సేవల విలువ – 2021–22 (ప్రస్తుత ధరలు)

  • మహారాష్ట్ర – ₹23.78 వేల కోట్లు.

  • గుజరాత్ – ₹14.15 వేల కోట్లు.

  • కేరళ – ₹8.55 వేల కోట్లు.

కార్బన్ నిల్వ నియంత్రణ సేవల విలువ – 2021–22 (ప్రస్తుత ధరలు)

  • అరుణాచల్ ప్రదేశ్ – ₹296 వేల కోట్లు.

  • ఉత్తరాఖండ్ – ₹156.60 వేల కోట్లు.

  • అస్సాం – ₹129.96 వేల కోట్లు.

📝 ముఖ్యమైన అంశాలు 

  • నివేదిక: Environmental Accounting on Forest – 2025.

  • రూపొందించిన సంస్థ: Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI).

  • విడుదల తేదీ: 25 సెప్టెంబర్ 2025.

  • వేదిక: చండీగఢ్; 29వ CoCSSO.

  • పర్యావరణ ఖాతాల ప్రచురణల శ్రేణిలో: 8వ సంచిక.

  • అటవీ అకౌంటింగ్‌పై: తొలి ప్రత్యేక ప్రచురణ.

  • అనుసరించిన విధానం: UN System of Environmental-Economic Accounting (SEEA).

  • MoSPI SEEA విధానాన్ని స్వీకరించిన సంవత్సరం: 2018.

  • నివేదిక సంపుటాలు: 2.

  • భారతదేశ Forest Cover: 7.15 లక్షల చ.కి.మీ. (21.76%).

  • Forest Cover + Tree Cover: 8.27 లక్షల చ.కి.మీ. (25.17%).

  • 2010–11 నుంచి 2021–22 వరకు Forest Cover పెరుగుదల: 17,444.61 చ.కి.మీ.

  • Forest Cover పెరుగుదలలో ప్రధాన రాష్ట్రాలు: కేరళ, కర్ణాటక, తమిళనాడు.

  • 2013–2023 మధ్య Recorded Forest Area నికర పెరుగుదల: 3,356 చ.కి.మీ.

  • 2013–2023 మధ్య Growing Stock పెరుగుదల: 305.53 మిలియన్ ఘన మీటర్లు (7.32%).

  • తెలంగాణ Growing Stock పెరుగుదల: 28 మిలియన్ ఘన మీటర్లు.

  • 2021–22లో కలప, కలపేతర ఉత్పత్తుల సరఫరా సేవల విలువ: ₹37.93 వేల కోట్లు (ప్రస్తుత ధరలు).

  • 2021–22లో కార్బన్ నిల్వ నియంత్రణ సేవల విలువ: ₹620.97 వేల కోట్లు (ప్రస్తుత ధరలు).

📌 గణాంకాలపై ముఖ్యమైన వివరణ

  • Forest Cover, Recorded Forest Area రెండూ ఒకటి కావు. Forest Cover చెట్ల పందిరి ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు; Recorded Forest Area ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో నమోదైన అటవీ భూమి.

  • MoSPI విడుదల చేసిన PIB సంక్షిప్త వివరాల ప్రకారం 2013–2023 మధ్య Forest Extent Accountలో నికర పెరుగుదల 3,356 చ.కి.మీ.గా ఉంది. ఈ పెరుగుదలకు పునర్వర్గీకరణ, సరిహద్దుల సవరణలు ప్రధాన కారణాలుగా పేర్కొన్నారు.

  • సరఫరా సేవలు, కార్బన్ నిల్వ సేవల విలువలు ప్రస్తుత ధరలలో (Current Prices) ఇవ్వబడ్డాయి. వీటిని స్థిర ధరల (Constant Prices) గణాంకాలతో నేరుగా పోల్చకూడదు.

  • ఈ నివేదికలోని పలు అటవీ విస్తీర్ణ, సేవల గణాంకాలు వేర్వేరు కాల వ్యవధులకు సంబంధించినవి. ప్రతి గణాంకానికి పేర్కొన్న కాలాన్ని గమనించాలి.

📚 మూల సమాచారం

భారత ప్రభుత్వం – Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI), Environmental Accounting on Forest – 2025, Volume I & II; Press Information Bureau, 25 సెప్టెంబర్ 2025.

🌍 ప్రపంచ లింగ సమానత్వ సూచీ – 2025

ప్రపంచంలోని మహిళలు, పురుషుల మధ్య వివిధ రంగాల్లో ఉన్న అంతరాన్ని అంచనా వేయడానికి ప్రపంచ ఆర్థిక వేదిక (World Economic Forum – WEF) ప్రతి సంవత్సరం గ్లోబల్ జెండర్ గ్యాప్ ఇండెక్స్‌ను విడుదల చేస్తుంది.

2025 సంవత్సరానికి సంబంధించిన నివేదికను 2025 జూన్ 11న విడుదల చేసింది. ఇది ఈ సూచీకి సంబంధించిన 19వ ఎడిషన్. ఈ సూచీ ద్వారా ఆర్థిక, విద్య, ఆరోగ్యం, రాజకీయ రంగాల్లో మహిళలు, పురుషుల మధ్య ఎంతవరకు సమానత్వం సాధించబడిందో అంచనా వేస్తారు.


 

📌 1. సూచీ – ముఖ్యమైన వివరాలు

  • సూచీ పేరు: Global Gender Gap Index – 2025.

  • విడుదల చేసిన సంస్థ: World Economic Forum (WEF).

  • విడుదల తేదీ: 11 జూన్ 2025.

  • ఎడిషన్: 19వది.

  • పరిశీలించిన దేశాలు / ఆర్థిక వ్యవస్థలు: 148.

  • మొత్తం సూచికలు: 14.

  • మూల్యాంకన రంగాలు: 4.

  • ప్రపంచ సగటు లింగ సమానత్వ స్కోరు: 68.8%.

  • భారతదేశం ర్యాంకు: 131వ స్థానం.

  • భారతదేశం స్కోరు: 64.4%.

📖 2. గ్లోబల్ జెండర్ గ్యాప్ ఇండెక్స్ అంటే ఏమిటి?

మహిళలు, పురుషుల మధ్య అవకాశాలు, వనరులు, ప్రాతినిధ్యం, సాధించిన ఫలితాల్లోని అంతరాన్ని ఈ సూచీ కొలుస్తుంది. సూచీ స్కోరు 0 నుంచి 1 మధ్య ఉంటుంది. స్కోరును శాతంగా కూడా చూపిస్తారు. 1.000 లేదా 100% అంటే కొలిచిన అంశంలో పూర్తి లింగ సమానత్వం సాధించినట్లు; 0.800 అంటే 80% అంతరం మూసుకుపోయినట్లు అర్థం.

ముఖ్యమైన విషయం: ఈ సూచీ మహిళల సంపూర్ణ సామాజిక స్థితిని కాకుండా, మహిళలు–పురుషుల మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని (Gender Gap) కొలుస్తుంది.

⚖️ 3. లింగ సమానత్వాన్ని అంచనా వేసే నాలుగు ప్రధాన రంగాలు

💼 ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, అవకాశాలు (Economic Participation and Opportunity)

  • కార్మిక శక్తిలో మహిళల భాగస్వామ్యం.

  • వేతన సమానత్వం, అంచనా వేయబడిన ఆదాయ సమానత్వం.

  • శాసనసభ్యులు, సీనియర్ అధికారులు, మేనేజర్లుగా మహిళల ప్రాతినిధ్యం.

  • వృత్తిపరమైన, సాంకేతిక ఉద్యోగాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం.

📚 విద్యా సాధన (Educational Attainment)

  • అక్షరాస్యత.

  • ప్రాథమిక విద్యలో నమోదు.

  • మాధ్యమిక విద్యలో నమోదు.

  • ఉన్నత విద్యలో నమోదు.

❤️ ఆరోగ్యం, మనుగడ (Health and Survival)

  • జనన సమయంలో లింగ నిష్పత్తి (Sex Ratio at Birth).

  • ఆరోగ్యకరమైన జీవన కాలం (Healthy Life Expectancy).

🏛️ రాజకీయ సాధికారత (Political Empowerment)

  • పార్లమెంటులో మహిళల ప్రాతినిధ్యం.

  • మంత్రివర్గంలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం.

  • గత 50 సంవత్సరాల్లో మహిళలు దేశాధినేతలుగా పనిచేసిన కాలం.

🥇 4. ప్రపంచంలో తొలి 10 స్థానాలు – 2025

ర్యాంకు

దేశం

స్కోరు

1

🇮🇸 ఐస్‌లాండ్

92.6%

2

🇫🇮 ఫిన్లాండ్

87.9%

3

🇳🇴 నార్వే

86.3%

4

🇬🇧 యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్

83.8%

5

🇳🇿 న్యూజిలాండ్

82.7%

6

🇸🇪 స్వీడన్

81.7%

7

🇲🇩 మాల్డోవా

81.3%

8

🇳🇦 నమీబియా

81.1%

9

🇩🇪 జర్మనీ

80.3%

10

🇮🇪 ఐర్లాండ్

80.1%

ముఖ్యాంశాలు:

  • ఐస్‌లాండ్ వరుసగా 16వ సంవత్సరం మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.

  • 90% కంటే ఎక్కువ లింగ సమానత్వ స్కోరు సాధించిన ఏకైక దేశం ఐస్‌లాండ్.

  • తొలి 10 స్థానాల్లో యూరప్‌కు చెందిన ఎనిమిది దేశాలు ఉన్నాయి.

  • న్యూజిలాండ్, నమీబియా యూరప్ వెలుపల నుంచి తొలి 10 స్థానాల్లో నిలిచాయి.

🔻 5. ప్రపంచంలో చివరి 10 స్థానాలు – 2025

ర్యాంకు

దేశం

స్కోరు

139

🇪🇬 ఈజిప్ట్

62.5%

140

🇲🇱 మాలి

61.7%

141

🇩🇿 అల్జీరియా

61.4%

142

🇳🇪 నైజర్

61.3%

143

🇨🇩 డెమొక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో

60.1%

144

🇬🇳 గినియా

59.5%

145

🇮🇷 ఇరాన్

58.3%

146

🇹🇩 చాద్

57.1%

147

🇸🇩 సూడాన్

57.0%

148

🇵🇰 పాకిస్థాన్

56.7%

ప్రపంచంలో చివరి స్థానం: పాకిస్థాన్ – 148వ స్థానం, 56.7% స్కోరు.

🇮🇳 6. ప్రపంచ లింగ సమానత్వ సూచీలో భారతదేశం

2025 నివేదికలో భారతదేశం 148 దేశాల్లో 131వ స్థానంలో, 64.4% స్కోరుతో నిలిచింది.

  • 2024తో పోలిస్తే భారత్ ర్యాంకు మూడు స్థానాలు దిగజారింది. ఇతర దేశాల పనితీరు మెరుగుపడటంతో సాపేక్ష ర్యాంకు తగ్గింది.

  • అయితే భారతదేశం మొత్తం స్కోరు 0.3 శాతం పాయింట్లు మెరుగుపడింది.

  • ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, అవకాశాల విభాగంలో 40.7% స్కోరు సాధించింది.

  • విద్యా సాధన విభాగంలో 97.1% స్కోరు సాధించింది.

  • కార్మిక శక్తిలో మహిళల భాగస్వామ్యానికి సంబంధించిన సమానత్వ స్కోరు 45.9%గా ఉంది.

  • అంచనా ఆదాయ సమానత్వ స్కోరు 29.9%గా ఉంది.

  • భారత పార్లమెంటులో మహిళల ప్రాతినిధ్యం 13.8%కు తగ్గింది.

  • మంత్రివర్గంలో మహిళల వాటా 5.6%గా ఉంది.

  • ఆరోగ్యం, మనుగడ విభాగంలో జనన సమయంలో లింగ నిష్పత్తి, ఆరోగ్యకరమైన జీవన కాలం సూచికల మెరుగుదల వల్ల భారత్ మెరుగైన సమానత్వాన్ని నమోదు చేసింది.

📊 భారతదేశం – ముఖ్యమైన సూచికలు

అంశం

2025 గణాంకం

మొత్తం ర్యాంకు

131

మొత్తం స్కోరు

64.4%

ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, అవకాశాలు

40.7%

విద్యా సాధన

97.1%

కార్మిక శక్తి భాగస్వామ్య సమానత్వం

45.9%

అంచనా ఆదాయ సమానత్వం

29.9%

పార్లమెంటులో మహిళల ప్రాతినిధ్యం

13.8%

మంత్రివర్గంలో మహిళల వాటా

5.6%

🌏 7. భారతదేశ పొరుగు దేశాలతో పోలిక – 2025

దక్షిణాసియా ప్రాంతంలోని ఏడు దేశాల ప్రపంచ ర్యాంకులు, స్కోర్లు:

దేశం

ప్రపంచ ర్యాంకు

స్కోరు

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

24

77.5%

🇧🇹 భూటాన్

119

66.3%

🇳🇵 నేపాల్

125

64.8%

🇱🇰 శ్రీలంక

130

64.5%

🇮🇳 భారత్

131

64.4%

🇲🇻 మాల్దీవులు

138

62.6%

🇵🇰 పాకిస్థాన్

148

56.7%

ముఖ్యాంశాలు:

  • దక్షిణాసియాలో బంగ్లాదేశ్ 24వ స్థానంతో ముందుంది.

  • భారత్ 131వ స్థానంలో ఉంది; శ్రీలంక 130వ స్థానంతో భారత్ కంటే ఒక స్థానం ముందుంది.

  • పాకిస్థాన్ 148వ స్థానంలో ఉంది.

  • దక్షిణాసియా దేశాల్లో బంగ్లాదేశ్ మాత్రమే ప్రపంచ తొలి 50 స్థానాల్లో ఉంది.

📊 8. ప్రపంచ స్థాయిలో నాలుగు రంగాల పనితీరు

రంగం

మూసివేయబడిన లింగ అంతరం

❤️ ఆరోగ్యం, మనుగడ

96.2%

📚 విద్యా సాధన

95.1%

💼 ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, అవకాశాలు

61.0%

🏛️ రాజకీయ సాధికారత

22.9%

విశ్లేషణ: ఆరోగ్యం, విద్య రంగాల్లో లింగ అంతరం ఎక్కువగా తగ్గింది. అయితే ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, రాజకీయ సాధికారత రంగాల్లో ఇంకా గణనీయమైన అంతరం మిగిలి ఉంది.

⏳ 9. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పూర్తి లింగ సమానత్వానికి ఇంకా ఎంత సమయం?

  • 2025లో 148 ఆర్థిక వ్యవస్థల ప్రపంచ సగటు లింగ సమానత్వ స్కోరు: 68.8%.

  • 2024, 2025 రెండు ఎడిషన్లలో ఉన్న 145 దేశాల స్థిర సమూహంలో స్కోరు 68.4% నుంచి 68.8%కు పెరిగింది.

  • 2006 నుంచి నిరంతరంగా సూచీలో ఉన్న 100 దేశాల పురోగతి వేగాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పూర్తి లింగ సమానత్వం సాధించడానికి ఇంకా 123 సంవత్సరాలు పడుతుందని WEF అంచనా వేసింది.

  • ప్రస్తుత వేగం కొనసాగితే రాజకీయ సాధికారతలో పూర్తి సమానత్వానికి 162 సంవత్సరాలు, ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, అవకాశాల్లో 135 సంవత్సరాలు పట్టవచ్చని నివేదిక అంచనా వేసింది.

🌟 10. గ్లోబల్ జెండర్ గ్యాప్ ఇండెక్స్ ప్రాముఖ్యత

  • దేశాల మధ్య మహిళలు–పురుషుల అవకాశాలు, ఫలితాల్లోని అంతరాన్ని పోల్చడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

  • ఆర్థిక, విద్య, ఆరోగ్యం, రాజకీయ రంగాల్లో పురోగతిని అంచనా వేస్తుంది.

  • విధాన రూపకల్పనలో ప్రభుత్వాలకు, పరిశోధకులకు, అంతర్జాతీయ సంస్థలకు మార్గదర్శక సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.

  • లింగ సమానత్వాన్ని మెరుగుపరచాల్సిన రంగాలను గుర్తించడానికి సహాయపడుతుంది.

🌍 మానవాభివృద్ధి సూచీ – 2025 (Human Development Index – 2025)

మానవాభివృద్ధి సూచీ (Human Development Index – HDI) అనేది ఒక దేశంలోని ప్రజల ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణాలను సమగ్రంగా అంచనా వేసే సూచిక. దీనిని ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (United Nations Development Programme – UNDP) రూపొందిస్తుంది.

UNDP 2025 మానవాభివృద్ధి నివేదికను 2025 మే 6న విడుదల చేసింది. ఈ నివేదిక పేరు “A Matter of Choice: People and Possibilities in the Age of AI”. కృత్రిమ మేధస్సు (AI) మానవ సామర్థ్యాలు, అవకాశాలు, అభివృద్ధిపై చూపే ప్రభావం ఈ నివేదిక ప్రధాన ఇతివృత్తం.

ముఖ్య గమనిక
నివేదిక 2025లో విడుదలైనప్పటికీ, ఇందులోని HDI ర్యాంకులు, విలువలు ప్రధానంగా 2023 సంవత్సరపు గణాంకాల ఆధారంగా ఉన్నాయి.



📌 1. నివేదిక – ముఖ్యమైన వివరాలు

  • 📖 నివేదిక పేరు: Human Development Report 2025.

  • 🏛️ విడుదల చేసిన సంస్థ: ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (UNDP).

  • 📅 విడుదల తేదీ: 6 మే 2025.

  • 🤖 నివేదిక ఇతివృత్తం: A Matter of Choice: People and Possibilities in the Age of AI.

  • 📊 HDI గణాంకాల సంవత్సరం: 2023.

  • 🌐 పరిశీలించిన దేశాలు: 193.

  • 🇮🇳 భారతదేశం ర్యాంకు: 130వ స్థానం.

  • 📈 భారతదేశం HDI విలువ: 0.685.

  • 🏷️ భారతదేశం మానవాభివృద్ధి వర్గం: మధ్యస్థ మానవాభివృద్ధి (Medium Human Development).

📖 2. మానవాభివృద్ధి సూచీ అంటే ఏమిటి?

HDI అనేది దేశాల అభివృద్ధిని కేవలం ఆర్థిక వృద్ధితో కాకుండా, ప్రజలు ఎంతకాలం ఆరోగ్యంగా జీవిస్తున్నారు, ఎంత విద్యను పొందుతున్నారు, వారి జీవన ప్రమాణం ఎలా ఉంది అనే మూడు ప్రాథమిక కోణాల్లో అంచనా వేస్తుంది.

ఈ మూడు అంశాలకు సంబంధించిన సాధారణీకరించిన సూచికలను కలిపి జ్యామితీయ సగటు (Geometric Mean) ఆధారంగా HDI విలువను లెక్కిస్తారు. HDI విలువ 0 నుంచి 1 మధ్య ఉంటుంది. విలువ ఎక్కువగా ఉంటే మానవాభివృద్ధి స్థాయి ఎక్కువగా ఉన్నట్లు అర్థం.



🎯 HDIలోని మూడు ప్రధాన అంశాలు

  • ❤️ ఆరోగ్యం (Health): పుట్టినప్పుడు ఆశించే సగటు ఆయుర్దాయం (Life Expectancy at Birth).

  • 📚 విద్య (Education): ఆశించిన విద్యా సంవత్సరాలు (Expected Years of Schooling), సగటు విద్యా సంవత్సరాలు (Mean Years of Schooling).

  • 💰 జీవన ప్రమాణం (Standard of Living): తలసరి స్థూల జాతీయ ఆదాయం (Gross National Income – GNI per Capita), కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం (PPP) ఆధారంగా.

📊 3. మానవాభివృద్ధి స్థాయుల వర్గీకరణ

HDI విలువ

మానవాభివృద్ధి స్థాయి

0.800 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ

అత్యధిక మానవాభివృద్ధి (Very High)

0.700–0.799

అధిక మానవాభివృద్ధి (High)

0.550–0.699

మధ్యస్థ మానవాభివృద్ధి (Medium)

0.550 కంటే తక్కువ

తక్కువ మానవాభివృద్ధి (Low)

భారతదేశ HDI విలువ 0.685. కాబట్టి భారత్ మధ్యస్థ మానవాభివృద్ధి వర్గంలో ఉంది.



🇮🇳 4. మానవాభివృద్ధి సూచీలో భారతదేశం

  • 2025 నివేదికలో 193 దేశాల్లో భారత్ 130వ స్థానంలో నిలిచింది.

  • భారతదేశ HDI విలువ 2022లో 0.676 కాగా, 2023లో 0.685కు పెరిగింది.

  • 2022 ర్యాంకు 133 కాగా, 2023 డేటా ఆధారంగా 2025 నివేదికలో 130వ స్థానానికి మెరుగుపడింది.

  • భారత్ 0.700 అనే అధిక మానవాభివృద్ధి స్థాయి ప్రారంభ పరిమితికి దగ్గరగా ఉంది.

  • భారతదేశంలో పుట్టినప్పుడు ఆశించే సగటు ఆయుర్దాయం 72.0 సంవత్సరాలు.

📈 భారతదేశం – 2022, 2023 పోలిక

సంవత్సరం

HDI విలువ

ప్రపంచ ర్యాంకు

2022

0.676

133

2023

0.685

130



🏆 5. ప్రపంచంలో మొదటి ఐదు ర్యాంకులు

ర్యాంకు

దేశం

HDI విలువ

వర్గం

1

🇮🇸 ఐస్‌లాండ్

0.972

అత్యధిక

2

🇳🇴 నార్వే

0.970

అత్యధిక

2

🇨🇭 స్విట్జర్లాండ్

0.970

అత్యధిక

4

🇩🇰 డెన్మార్క్

0.962

అత్యధిక

5

🇩🇪 జర్మనీ

0.959

అత్యధిక

5

🇸🇪 స్వీడన్

0.959

అత్యధిక

గమనిక: 2వ స్థానంలో నార్వే, స్విట్జర్లాండ్ సమాన ర్యాంకును పంచుకున్నాయి. 5వ స్థానంలో జర్మనీ, స్వీడన్ సమాన ర్యాంకులో ఉన్నాయి. అందువల్ల మొదటి ఐదు ర్యాంకు స్థానాల్లో ఆరు దేశాలు ఉన్నాయి.



🔻 6. ప్రపంచంలో చివరి ఐదు ర్యాంకు స్థానాలు

ర్యాంకు

దేశం

HDI విలువ

వర్గం

188

🇲🇱 మాలి

0.419

తక్కువ

188

🇳🇪 నైజర్

0.419

తక్కువ

190

🇹🇩 చాద్

0.416

తక్కువ

191

🇨🇫 సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్

0.414

తక్కువ

192

🇸🇴 సోమాలియా

0.404

తక్కువ

193

🇸🇸 దక్షిణ సూడాన్

0.388

తక్కువ

గమనిక: 188వ ర్యాంకులో మాలి, నైజర్ సమాన ర్యాంకును పంచుకున్నాయి. అందువల్ల చివరి ఐదు ర్యాంకు స్థానాల్లో ఆరు దేశాలు ఉన్నాయి. 193వ స్థానంలో దక్షిణ సూడాన్ ఉంది.



🌏 7. భారతదేశ పొరుగు, దక్షిణాసియా పరిసర దేశాలతో పోలిక

దేశం

ప్రపంచ ర్యాంకు

HDI విలువ

వర్గం

🇨🇳 చైనా

78

0.797

అధిక

🇱🇰 శ్రీలంక

89

0.776

అధిక

🇲🇻 మాల్దీవులు

93

0.766

అధిక

🇧🇹 భూటాన్

125

0.698

మధ్యస్థ

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

130

0.685

మధ్యస్థ

🇮🇳 భారత్

130

0.685

మధ్యస్థ

🇳🇵 నేపాల్

145

0.622

మధ్యస్థ

🇲🇲 మయన్మార్

150

0.609

మధ్యస్థ

🇵🇰 పాకిస్థాన్

168

0.544

తక్కువ

🇦🇫 అఫ్గానిస్థాన్

181

0.496

తక్కువ

గమనిక: ఈ పట్టికలో భూ సరిహద్దు పొరుగు దేశాలతో పాటు దక్షిణాసియా ప్రాంతంలోని సమీప, సముద్ర పొరుగు దేశాలను కూడా చేర్చాం. చైనా, మయన్మార్ భూ సరిహద్దు దేశాలు; శ్రీలంక, మాల్దీవులు సముద్ర పొరుగు దేశాలు.



⚖️ 8. భారత్ – పాకిస్థాన్ – శ్రీలంక – బంగ్లాదేశ్: తులనాత్మక విశ్లేషణ

అంశం

🇮🇳 భారత్

🇵🇰 పాకిస్థాన్

🇱🇰 శ్రీలంక

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

ప్రపంచ HDI ర్యాంకు

130

168

89

130

HDI విలువ

0.685

0.544

0.776

0.685

ఆయుర్దాయం (సంవత్సరాలు)

72.0

67.6

77.5

74.7

ఆశించిన విద్యా సంవత్సరాలు

13.0

7.9

13.1

12.3

సగటు విద్యా సంవత్సరాలు

6.9

4.3

10.8

6.8

తలసరి GNI (2021 PPP $)

9,047

5,501

12,616

8,498

GNI గణాంకాలు 2021 కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం (PPP) ఆధారంగా అంతర్జాతీయ డాలర్లలో ఇవ్వబడ్డాయి. ఇవి సాధారణ మార్కెట్ మారకపు విలువలలోని అమెరికన్ డాలర్లు కావు.



❤️ 9. ఆరోగ్యం – నాలుగు దేశాల పోలిక

ఆరోగ్య కొలమానంగా **పుట్టినప్పుడు ఆశించే సగటు ఆయుర్దాయం (Life Expectancy at Birth)**ను ఉపయోగిస్తారు.

దేశం

సగటు ఆయుర్దాయం

🇱🇰 శ్రీలంక

77.5 సంవత్సరాలు

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

74.7 సంవత్సరాలు

🇮🇳 భారత్

72.0 సంవత్సరాలు

🇵🇰 పాకిస్థాన్

67.6 సంవత్సరాలు

  • శ్రీలంకలో సగటు ఆయుర్దాయం ఈ నాలుగు దేశాల్లో అత్యధికం.

  • పాకిస్థాన్‌లో అత్యల్పం.

  • బంగ్లాదేశ్‌లో ఆయుర్దాయం భారత్ కంటే ఎక్కువగా ఉంది.



📚 10. విద్య – నాలుగు దేశాల పోలిక

విద్యా అంశాన్ని రెండు కొలమానాల ద్వారా అంచనా వేస్తారు.

🎓 ఆశించిన విద్యా సంవత్సరాలు (Expected Years of Schooling)

పాఠశాలలో ప్రవేశించే వయస్సులో ఉన్న పిల్లలు తమ జీవితకాలంలో ఎన్ని సంవత్సరాలు విద్యను అభ్యసించే అవకాశం ఉందో ఈ కొలమానం తెలియజేస్తుంది.

దేశం

ఆశించిన విద్యా సంవత్సరాలు

🇱🇰 శ్రీలంక

13.1 సంవత్సరాలు

🇮🇳 భారత్

13.0 సంవత్సరాలు

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

12.3 సంవత్సరాలు

🇵🇰 పాకిస్థాన్

7.9 సంవత్సరాలు

📘 సగటు విద్యా సంవత్సరాలు (Mean Years of Schooling)

25 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు కలిగిన వ్యక్తులు సగటున ఎన్ని సంవత్సరాలు విద్యను అభ్యసించారో ఈ కొలమానం తెలియజేస్తుంది.

దేశం

సగటు విద్యా సంవత్సరాలు

🇱🇰 శ్రీలంక

10.8 సంవత్సరాలు

🇮🇳 భారత్

6.9 సంవత్సరాలు

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

6.8 సంవత్సరాలు

🇵🇰 పాకిస్థాన్

4.3 సంవత్సరాలు

ఈ గణాంకాల ప్రకారం ఆశించిన, సగటు విద్యా సంవత్సరాలు రెండింటిలోనూ ఈ నాలుగు దేశాల్లో శ్రీలంక ముందుంది. భారత్, బంగ్లాదేశ్ సగటు విద్యా సంవత్సరాల్లో దాదాపు సమాన స్థాయిలో ఉన్నాయి.



💰 11. జీవన ప్రమాణం – నాలుగు దేశాల పోలిక

జీవన ప్రమాణాన్ని తలసరి స్థూల జాతీయ ఆదాయం (GNI per capita) ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు. నివేదికలో ఈ విలువలను 2021 PPP అంతర్జాతీయ డాలర్లలో చూపించారు.

దేశం

తలసరి GNI (2021 PPP $)

🇱🇰 శ్రీలంక

12,616

🇮🇳 భారత్

9,047

🇧🇩 బంగ్లాదేశ్

8,498

🇵🇰 పాకిస్థాన్

5,501

ఈ నాలుగు దేశాల్లో శ్రీలంక తలసరి GNI అత్యధికంగా ఉండగా, పాకిస్థాన్‌లో అత్యల్పంగా ఉంది.



🤖 12. 2025 నివేదికలో కృత్రిమ మేధస్సు ప్రాధాన్యత

2025 మానవాభివృద్ధి నివేదికలో కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence – AI) మానవ సామర్థ్యాలను పెంపొందించేందుకు ఎలా ఉపయోగపడాలి అనే అంశంపై దృష్టి పెట్టారు. AI మానవులను పూర్తిగా భర్తీ చేయడం కన్నా, వారి పనితీరును మెరుగుపరచే సాధనంగా ఉపయోగపడాలని నివేదిక సూచిస్తుంది.

  • 🤝 మానవుల పనిని పూర్తిగా భర్తీ చేయకుండా, వారి సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించేందుకు AIని ఉపయోగించాలి.

  • 🧠 AI రూపకల్పన, అభివృద్ధి, వినియోగంలో మానవ అవసరాలు, విలువలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.

  • 💡 ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తూ, ఆరోగ్యం, విద్య, వ్యవసాయం వంటి రంగాల్లో AI ప్రయోజనాలు అందరికీ చేరేలా చూడాలి.

🌟 13. మానవాభివృద్ధి సూచీ ప్రాముఖ్యత

  • 📊 దేశాల అభివృద్ధిని కేవలం GDPతో కాకుండా ప్రజల జీవిత నాణ్యతతో అంచనా వేయడానికి సహాయపడుతుంది.

  • ❤️ ఆరోగ్యం, 📚 విద్య, 💰 ఆదాయం రంగాల్లోని పురోగతిని దేశాల మధ్య పోల్చడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

  • 🏛️ విధాన రూపకల్పనలో ప్రభుత్వాలకు, పరిశోధకులకు, అంతర్జాతీయ సంస్థలకు మార్గదర్శక సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.

  • 🎯 దేశాల అభివృద్ధిలో ఇంకా మెరుగుపరచాల్సిన రంగాలను గుర్తించడానికి సహాయపడుతుంది.

📝 14. ముఖ్యమైన అంశాలు – త్వరిత పునశ్చరణ

  • 🌍 నివేదిక: Human Development Report 2025.

  • 🏛️ విడుదల సంస్థ: UNDP.

  • 📅 విడుదల తేదీ: 6 మే 2025.

  • 🤖 నివేదిక ఇతివృత్తం: A Matter of Choice: People and Possibilities in the Age of AI.

  • 📊 గణాంకాల సంవత్సరం: 2023.

  • 🌐 పరిశీలించిన దేశాలు: 193.

  • 🇮🇳 భారత్: 130వ ర్యాంకు; HDI విలువ 0.685.

  • 🏷️ భారత్ HDI వర్గం: మధ్యస్థ మానవాభివృద్ధి.

  • 🥇 ప్రపంచ అగ్రస్థానం: ఐస్‌లాండ్ – 0.972.

  • 🔻 ప్రపంచ చివరి స్థానం: దక్షిణ సూడాన్ – 0.388.

  • 🌏 భారతదేశ పొరుగు దేశాల్లో అత్యధిక HDI: చైనా – 0.797.

  • 🇮🇳 🇧🇩 భారత్, బంగ్లాదేశ్: రెండూ 130వ ర్యాంకు, 0.685 HDI విలువ.

  • ❤️ నాలుగు దేశాల్లో అత్యధిక ఆయుర్దాయం: శ్రీలంక – 77.5 సంవత్సరాలు.

  • 📚 నాలుగు దేశాల్లో అత్యధిక సగటు విద్యా సంవత్సరాలు: శ్రీలంక – 10.8 సంవత్సరాలు.

  • 💰 నాలుగు దేశాల్లో అత్యధిక తలసరి GNI: శ్రీలంక – 12,616 PPP డాలర్లు.

  • 📖 HDI ప్రధాన అంశాలు: ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణం.

📚 మూల సమాచారం

United Nations Development Programme (UNDP), Human Development Report 2025, Statistical Annex – Table 1: Human Development Index and its Components.

అన్ని దేశాల ర్యాంకులు, HDI విలువలు, ఆరోగ్యం, విద్య, ఆదాయ గణాంకాలు నివేదికలోని 2023 డేటాపై ఆధారపడ్డాయి.

గణాంకాల స్పష్టీకరణ: నివేదిక విడుదలైన సంవత్సరం 2025; సూచికలో ఉపయోగించిన డేటా సంవత్సరం 2023. ఈ రెండు సంవత్సరాలను ఒకటిగా పరిగణించరాదు.


🌍 తమిళనాడు అధికారిణి సుప్రియా సాహుకు ‘చాంపియన్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ – 2025’ అవార్డు


తమిళనాడు పర్యావరణం, వాతావరణ మార్పులు, అటవీ శాఖ అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి సుప్రియా సాహు (Supriya Sahu) ఐక్యరాజ్యసమితి (UNO) అత్యున్నత పర్యావరణ పురస్కారమైన ‘చాంపియన్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ – 2025’ (Champions of the Earth 2025) అవార్డును అందుకున్నారు.

 


  • 🏆 అవార్డు: Champions of the Earth – 2025.

  • 👩‍💼 అవార్డు గ్రహీత: సుప్రియా సాహు.

  • 🏛️ హోదా: తమిళనాడు పర్యావరణం, వాతావరణ మార్పులు, అటవీ శాఖ అదనపు ప్రధాన కార్యదర్శి.

  • 🌐 అవార్డు ప్రదాత: ఐక్యరాజ్యసమితి.

  • 📅 అవార్డు ప్రదాన తేదీ: డిసెంబర్ 10.

  • 📍 కార్యక్రమం జరిగిన దేశం: కెనడా.

🌱 అవార్డు రావడానికి కారణాలు

పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం విశేష కృషి చేసిన వ్యక్తులు, సంస్థలకు ఈ అవార్డును అందించారు. తమిళనాడులో సుప్రియా సాహు చేపట్టిన పలు పర్యావరణ కార్యక్రమాలను గుర్తించి ఆమెను ఈ అవార్డుకు ఎంపిక చేశారు.

  • 🌳 అటవీ ప్రాంత విస్తరణ: అటవీ విస్తీర్ణాన్ని పెంచేందుకు చర్యలు చేపట్టడం.

  • 🌡️ ఉష్ణోగ్రతల తగ్గింపు: పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలను తగ్గించే పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టడం.

  • ♻️ ప్లాస్టిక్ నియంత్రణ: ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని తగ్గించేందుకు కార్యక్రమాలు చేపట్టడం.

  • 🌍 పర్యావరణ పరిరక్షణ: పర్యావరణ హిత కార్యక్రమాలను ప్రోత్సహించడం.

🏆 గ్లోబల్ హ్యూమానిటేరియన్ అవార్డు – 2025


🇮🇳 అనంత్ అంబానీకి గ్లోబల్ హ్యూమానిటేరియన్ అవార్డు

భారతదేశానికి చెందిన పారిశ్రామికవేత్త, వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం వంతారా (Vantara) వ్యవస్థాపకుడు **అనంత్ అంబానీ (Anant Ambani)**కు 2025లో ప్రతిష్ఠాత్మకమైన గ్లోబల్ హ్యూమానిటేరియన్ అవార్డు ఫర్ యానిమల్ వెల్ఫేర్ (Global Humanitarian Award for Animal Welfare) లభించింది.

ఈ అవార్డును అమెరికాకు చెందిన గ్లోబల్ హ్యూమేన్ సొసైటీ (Global Humane Society) 2025 డిసెంబర్ 8న అమెరికాలోని వాషింగ్టన్ D.C.లో జరిగిన అంతర్జాతీయ కార్యక్రమంలో ప్రదానం చేసింది.




🏆 అవార్డు – ముఖ్యమైన వివరాలు

  • అవార్డు పేరు: Global Humanitarian Award for Animal Welfare.

  • అవార్డు ప్రదానం చేసిన సంస్థ: Global Humane Society.

  • అవార్డు గ్రహీత: అనంత్ అంబానీ.

  • అవార్డు ప్రదానం చేసిన తేదీ: 8 డిసెంబర్ 2025.

  • వేదిక: వాషింగ్టన్ D.C., అమెరికా.

  • అనంత్ అంబానీ హోదా: వంతారా వ్యవస్థాపకుడు.

  • ప్రత్యేక గుర్తింపు: ఈ అవార్డును అందుకున్న అతి పిన్న వయస్కుడు, తొలి ఆసియా వ్యక్తిగా అనంత్ అంబానీ నిలిచారు.



🐘 అవార్డు ప్రదానానికి కారణం

వన్యప్రాణుల సంరక్షణ, జంతు సంక్షేమం, ప్రమాదంలో ఉన్న జంతువుల రక్షణ, పునరావాసం వంటి రంగాల్లో అనంత్ అంబానీ నాయకత్వాన్ని గుర్తిస్తూ ఈ అవార్డును అందించారు.

ప్రత్యేకంగా వంతారా ద్వారా చేపట్టిన కార్యక్రమాలు:

  • 🐘 జంతువుల రక్షణ: గాయపడిన, అనారోగ్యంతో ఉన్న జంతువులను రక్షించడం.

  • 🏥 పునరావాసం: జంతువులకు వైద్య చికిత్స, సంరక్షణ అందించడం.

  • 🌿 జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ: అంతరించిపోతున్న జాతుల సంరక్షణకు కృషి చేయడం.

  • 🔬 శాస్త్రీయ పరిశోధన: ఆధారాలపై ఆధారపడిన జంతు సంక్షేమ కార్యక్రమాలను ప్రోత్సహించడం.

  • 🐾 జాతుల పరిరక్షణ: అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్న వన్యప్రాణుల సంఖ్యను పెంపొందించేందుకు చర్యలు చేపట్టడం.



🌍 గ్లోబల్ హ్యూమేన్ సొసైటీ – Global Humane Society

  • ఇది అమెరికన్ హ్యూమేన్ సొసైటీ (American Humane Society)కు చెందిన అంతర్జాతీయ విభాగం.

  • జంతు సంక్షేమం, జంతువుల పట్ల మానవీయ ప్రవర్తన, వన్యప్రాణుల రక్షణకు సంబంధించి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తుంది.

  • జంతు సంరక్షణ ప్రమాణాలను పరిశీలించి Global Humane Certified™ ధ్రువీకరణను అందిస్తుంది.

  • అమెరికన్ హ్యూమేన్ సొసైటీ 1877లో స్థాపించబడింది.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...