🌿 జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ అవార్డులు – 2025

భారతదేశంలోని నగరాల్లో వాయు కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి, స్వచ్ఛమైన గాలిని అందించడానికి చేపడుతున్న చర్యలను అంచనా వేసి ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన నగరాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు నగర అవార్డులను (National Clean Air City Awards) అందిస్తుంది.

2025 సంవత్సరానికి సంబంధించిన స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ అవార్డులను 2025 సెప్టెంబర్ 9న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కార్యక్రమంలో కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ ప్రదానం చేశారు.

ఈ సర్వేక్షణ్‌ను జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం (National Clean Air Programme – NCAP) కింద ఉన్న 130 నగరాల్లో నిర్వహించారు. మొత్తం మూడు జనాభా కేటగిరీల్లో 11 నగరాలు అవార్డులు పొందాయి.



📌 ముఖ్యమైన వివరాలు

  • అవార్డు పేరు: Swachh Vayu Sarvekshan Awards – 2025.

  • అమలు చేసే మంత్రిత్వ శాఖ: పర్యావరణం, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC).

  • అవార్డుల ప్రదాన తేదీ: 9 సెప్టెంబర్ 2025.

  • అవార్డుల ప్రదాన వేదిక: న్యూఢిల్లీ.

  • అవార్డులు ప్రదానం చేసినవారు: భూపేందర్ యాదవ్.

  • అంచనా వేసిన నగరాలు: 130.

  • అవార్డులు పొందిన నగరాలు: 11.

  • జనాభా ఆధారిత కేటగిరీలు: 3.

  • అవార్డు పేరు: National Clean Air City.

  • మూల కార్యక్రమం: National Clean Air Programme (NCAP).

🌍 అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు దినోత్సవం

  • పేరు: International Day of Clean Air for Blue Skies.

  • ఆచరించే తేదీ: ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 7.

  • ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ 2019లో ఈ దినోత్సవాన్ని ప్రకటించింది.

  • స్వచ్ఛమైన గాలి ప్రాముఖ్యత, వాయు కాలుష్య నియంత్రణపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

  • భారతదేశంలో ఈ సందర్భాన్ని **స్వచ్ఛ వాయు దివస్ (Swachh Vayu Diwas)**గా పాటిస్తారు.



🏅 స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ – 2025 అవార్డు విజేతలు

🏙️ జనాభా ఆధారంగా నగరాల వర్గీకరణ

130 నగరాలను 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మూడు విభాగాలుగా విభజించారు.

కేటగిరీ

జనాభా

నగరాల సంఖ్య

Category 1

10 లక్షల కంటే ఎక్కువ

48

Category 2

3–10 లక్షలు

42

Category 3

3 లక్షల కంటే తక్కువ

40

మొత్తం


130

ప్రతి కేటగిరీలో ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన మొదటి మూడు ర్యాంకులకు నగరాలను ఎంపిక చేశారు. సమాన స్కోర్లు రావడంతో 2025లో మొత్తం 11 నగరాలు అవార్డులు పొందాయి.



🥇 Category 1 – 10 లక్షల కంటే ఎక్కువ జనాభా

అగ్రస్థానం – ఇండోర్

ర్యాంకు

నగరం

రాష్ట్రం

స్కోరు

నగదు బహుమతి

🥇 1

ఇండోర్

మధ్యప్రదేశ్

200/200

₹1.50 కోట్లు

🥈 2

జబల్‌పూర్

మధ్యప్రదేశ్

199/200

₹1 కోటి

🥉 3

ఆగ్రా

ఉత్తరప్రదేశ్

196/200

₹25 లక్షలు

🥉 3

సూరత్

గుజరాత్

196/200

₹25 లక్షలు

నగరాల ప్రత్యేక చర్యలు:

  • 🌳 ఇండోర్: గత సంవత్సరంలో 16 లక్షలకు పైగా మొక్కలు నాటి గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డు సాధించింది. 120 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులు, 150 CNG బస్సులతో ప్రజా రవాణాను ప్రోత్సహించింది.

  • ♻️ జబల్‌పూర్: 11 MW సామర్థ్యం కలిగిన వ్యర్థాల నుంచి విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేసింది.

  • 🌱 ఆగ్రా: పాత చెత్త కుప్పల శుద్ధీకరణ (Legacy Waste Remediation), మియావాకి అటవీ పెంపకం చేపట్టింది.

  • 🚗 సూరత్: ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల ప్రోత్సాహక విధానాన్ని అమలు చేసింది. నగరంలో 38% గ్రీన్ కవర్‌ను నిర్వహిస్తోంది.



🥈 Category 2 – 3 లక్షల నుంచి 10 లక్షల జనాభా

అగ్రస్థానం – అమరావతి

ర్యాంకు

నగరం

రాష్ట్రం

స్కోరు

నగదు బహుమతి

🥇 1

అమరావతి

మహారాష్ట్ర

200/200

₹75 లక్షలు

🥈 2

ఝాన్సీ

ఉత్తరప్రదేశ్

198.5/200

₹25 లక్షలు

🥈 2

మొరాదాబాద్

ఉత్తరప్రదేశ్

198.5/200

₹25 లక్షలు

🥉 3

అల్వార్

రాజస్థాన్

197.6/200

₹25 లక్షలు

నగరాల ప్రత్యేక చర్యలు:

  • 🌳 అమరావతి: 340 కిలోమీటర్ల రహదారులకు ఎండ్-టు-ఎండ్ పేవింగ్, 53 పార్కుల్లో పచ్చదనం అభివృద్ధి, 19 ఎకరాల బంజరు భూమిని దట్టమైన అటవీ ప్రాంతంగా మార్చడం వంటి చర్యలు చేపట్టింది.

  • 🌿 ఝాన్సీ: పట్టణ హరితీకరణ, మియావాకి అడవుల అభివృద్ధి చేపట్టింది.

  • ♻️ మొరాదాబాద్: రహదారుల అభివృద్ధి, నిర్మాణ మరియు కూల్చివేత వ్యర్థాల నిర్వహణపై దృష్టి పెట్టింది.

  • 🏙️ అల్వార్: పాత చెత్త కుప్పల శుద్ధీకరణ చేపట్టింది.



🥉 Category 3 – 3 లక్షల కంటే తక్కువ జనాభా

అగ్రస్థానం – దేవాస్

ర్యాంకు

నగరం

రాష్ట్రం

స్కోరు

నగదు బహుమతి

🥇 1

దేవాస్

మధ్యప్రదేశ్

193/200

₹37.50 లక్షలు

🥈 2

పర్వానూ

హిమాచల్ ప్రదేశ్

191.5/200

₹25 లక్షలు

🥉 3

అంగుల్

ఒడిశా

191/200

₹12.50 లక్షలు

నగరాల ప్రత్యేక చర్యలు:

  • 🏭 దేవాస్: పరిశ్రమల్లో పరిశుభ్రమైన ఇంధనాల వినియోగానికి మార్పులు చేపట్టింది.

  • 🛣️ పర్వానూ: రహదారులకు ఎండ్-టు-ఎండ్ పేవింగ్ చేపట్టింది.

  • 🌱 అంగుల్: రహదారి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, ప్రజల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించింది.



📊 నగరాల మూల్యాంకనానికి ఉపయోగించిన ఎనిమిది ప్రమాణాలు

స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్‌లో నగరాలు అమలు చేసిన కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలను ఎనిమిది రంగాల ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు.

మూల్యాంకన రంగం

Category 1

Category 2

Category 3

జీవద్రవ్య, మున్సిపల్ ఘన వ్యర్థాల దహనం

20%

20%

20%

రోడ్డు ధూళి నియంత్రణ

20%

20%

25%

నిర్మాణ, కూల్చివేత వ్యర్థాల ధూళి

5%

5%

5%

వాహన ఉద్గారాల నియంత్రణ

20%

20%

15%

పరిశ్రమల ఉద్గారాల నియంత్రణ

20%

15%

15%

ఇతర ఉద్గారాల నియంత్రణ

10%

15%

15%

ప్రజా అవగాహన కార్యక్రమాలు (IEC)

2.5%

2.5%

2.5%

PM10 స్థాయిల మెరుగుదల

2.5%

2.5%

2.5%

మొత్తం

100%

100%

100%

మూల్యాంకన విధానం:

  • మున్సిపల్ సంస్థలు స్వీయ మూల్యాంకన నివేదిక (Self-Assessment Report), ఆధార పత్రాలను PRANA పోర్టల్‌లో సమర్పిస్తాయి.

  • రాష్ట్ర స్థాయి పర్యవేక్షణ కమిటీకి నివేదికలు పంపబడతాయి.

  • పర్యావరణ శాఖ ప్రధాన కార్యదర్శి అధ్యక్షతన పనిచేసే Air Quality Monitoring Committee వాటిని పరిశీలిస్తుంది.

  • కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (CPCB) మార్గదర్శకాల ప్రకారం మూల్యాంకనం చేసి ర్యాంకులు నిర్ణయిస్తుంది.



🌬️ జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం (NCAP)

National Clean Air Programme – NCAP అనేది పట్టణ ప్రాంతాల్లో వాయు కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన కార్యక్రమం.

  • 🏛️ ప్రారంభించిన మంత్రిత్వ శాఖ: MoEFCC.

  • 📅 ప్రారంభించిన సంవత్సరం: జనవరి 2019.

  • 🌆 లక్ష్య నగరాలు: 130.

  • 🗺️ కవరేజ్: 24 రాష్ట్రాలు / కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు.

  • 🎯 ప్రధాన లక్ష్యం: 2017–18 ప్రాథమిక స్థాయితో పోలిస్తే 2025–26 నాటికి PM10 స్థాయిలను 40% వరకు తగ్గించడం లేదా జాతీయ పరిసర వాయు నాణ్యత ప్రమాణాలను (NAAQS) సాధించడం.

  • 💻 డిజిటల్ పర్యవేక్షణ: PRANA పోర్టల్.



📉 NCAP పురోగతి – 2024–25

2025 సెప్టెంబర్ 9న కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించిన గణాంకాల ప్రకారం:

  • 130 నగరాల్లో 103 నగరాల్లో PM10 స్థాయిలు మెరుగుపడ్డాయి.

  • 64 నగరాల్లో PM10 స్థాయిలు 2017–18తో పోలిస్తే 20% కంటే ఎక్కువ తగ్గాయి.

  • 25 నగరాలు 40% తగ్గుదల లక్ష్యాన్ని సాధించాయి.



💰 NCAP కింద నిధుల కేటాయింపు

2025 సెప్టెంబర్ 9న విడుదల చేసిన ప్రభుత్వ ప్రకటన ప్రకారం:

  • 130 నగరాల కోసం కార్యక్రమం కింద మొత్తం కేటాయింపు: ₹20,130 కోట్లు.

  • 2019–20 నుంచి అప్పటివరకు గాలి నాణ్యత ఆధారిత పనితీరు గ్రాంట్లుగా అందించిన మొత్తం: ₹13,237 కోట్లు.

  • కేంద్ర ప్రభుత్వ వివిధ పథకాల ద్వారా సమీకరించిన నిధులు: ₹73,350 కోట్లు.

  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, స్థానిక సంస్థల వాటా: ₹82,000 కోట్లు.

  • ఈ నగరాల్లో స్వచ్ఛమైన గాలి, హరిత మౌలిక సదుపాయాల కోసం సమీకరించిన మొత్తం: సుమారు ₹1.55 లక్షల కోట్లు.



🌿 స్వచ్ఛ వాయు సర్వేక్షణ్ – ప్రధాన లక్ష్యాలు

  • 🌬️ నగరాల్లో గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం.

  • 🏭 పారిశ్రామిక, వాహన ఉద్గారాలను నియంత్రించడం.

  • 🚲 పర్యావరణహిత రవాణా వ్యవస్థలను ప్రోత్సహించడం.

  • 🌳 పట్టణ ప్రాంతాల్లో చెట్లు, గ్రీన్ బెల్టులను పెంపొందించడం.

  • ♻️ ఘన వ్యర్థాలు, నిర్మాణ వ్యర్థాలను శాస్త్రీయంగా నిర్వహించడం.

  • 👥 వాయు కాలుష్యం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య సమస్యలపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం.

  • 🏆 నగరాల మధ్య ఆరోగ్యకరమైన పోటీని ప్రోత్సహించడం.

🏙️ 2025లో తీసుకున్న మరో ముఖ్యమైన నిర్ణయం

2025 సెప్టెంబర్ 9న జరిగిన కార్యక్రమంలో Ward-Level Swachh Vayu Sarvekshan Guidelinesను కూడా విడుదల చేశారు.

దీని ద్వారా ఇప్పటివరకు నగర స్థాయిలో నిర్వహించిన సర్వేక్షణ్‌ను వార్డు స్థాయికి విస్తరించి, స్థానిక స్థాయిలో వాయు కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలను ప్రోత్సహించాలని నిర్ణయించారు.

అదే కార్యక్రమంలో NCAP కింద నగరాలు అమలు చేసిన ఉత్తమ పద్ధతులను వివరించే Compendium of Best Practicesను విడుదల చేశారు.



📝 ముఖ్యమైన అంశాలు 

  • 🌿 అవార్డు పేరు: Swachh Vayu Sarvekshan Awards – 2025.

  • 🏛️ మంత్రిత్వ శాఖ: MoEFCC.

  • 📅 అవార్డు ప్రదాన తేదీ: 9 సెప్టెంబర్ 2025.

  • 🌍 అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు దినోత్సవం: సెప్టెంబర్ 7.

  • 👤 అవార్డులు ప్రదానం చేసినవారు: భూపేందర్ యాదవ్.

  • 🌆 సర్వేక్షణ్ నిర్వహించిన నగరాలు: 130.

  • 🏅 అవార్డులు పొందిన నగరాలు: 11.

  • 🥇 Category 1 విజేత: ఇండోర్ – 200/200.

  • 🥇 Category 2 విజేత: అమరావతి – 200/200.

  • 🥇 Category 3 విజేత: దేవాస్ – 193/200.

  • 🏛️ NCAP ప్రారంభం: జనవరి 2019.

  • 🎯 NCAP లక్ష్యం: 2025–26 నాటికి PM10లో 40% వరకు తగ్గింపు లేదా NAAQS సాధన.

  • 💻 డిజిటల్ పోర్టల్: PRANA.

  • 🌬️ 2024–25లో PM10 మెరుగుదల చూపిన నగరాలు: 103.

  • 📉 20% కంటే ఎక్కువ PM10 తగ్గించిన నగరాలు: 64.

  • 🌱 40% తగ్గింపు సాధించిన నగరాలు: 25.

  • 🏙️ 2025లో ప్రకటించిన కొత్త విధానం: Ward-Level Swachh Vayu Sarvekshan.

📚 మూల సమాచారం

భారత ప్రభుత్వ పర్యావరణం, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC), కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (CPCB), PRANA పోర్టల్, ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) – 9 సెప్టెంబర్ 2025 ప్రకటన, Swachh Vayu Sarvekshan 2025 అధికారిక ఫలితాలు.



No comments:

Post a Comment

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...